Çarpıntı

Hangi çarpıntı acildir?

112'yi arayın. Aşağıdaki bulgulardan biri varsa vakit kaybetmeyin:

• Çarpıntı sırasında bayıldıysanız
• Bayılacak gibi olduysanız ve oturmak zorunda kaldıysanız
• Göğüs ağrısı ya da baskısı eşlik ediyorsa
• Şiddetli nefes darlığı varsa
• Nabız çok hızlı seyrediyor ve durmuyorsa
• Bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu ya da yüzde kayma varsa
• Kolda ya da bacakta ani güç kaybı geliştiyse
• Dudaklarda ve parmaklarda morarma varsa
• Bilinen kalp hastalığınız var ve çarpıntı uzun süredir geçmiyorsa
• Soğuk terleme ile birlikte dayanılmaz bir sıkıntı hissi varsa

Çarpıntıya bayılma ya da göğüs ağrısı eşlik etmesi, ritmin kalbin kan pompalama gücünü etkilediğini gösterir. Bu tabloda beklemek kazanç sağlamaz. Şiddetli nefes darlığının eklenmesi de aynı anlamı taşır.

112 gelene kadar ne yapılmalı?

• Oturun ya da uzanın; ayakta kalmaya çalışmayın.
• Hareketi kesin, merdiven çıkmayın, araç kullanmayın.
• Nabzınızı sayabiliyorsanız hızını ve düzenini not edin.
• Yanınızdaki kişiye durumu bildirin, yalnız kalmayın.
• Kendi kararınızla ilaç almayın; kullandığınız ilaçların listesini hazır edin.
• Bilinci kapanan kişi solumuyorsa göğüs basısına başlanması gerekir.

Atak geçtikten sonra da başvurunun sürdürülmesi gerekir. Bayılmayla giden ritim bozuklukları tekrarlayabilir ve nedenin bulunması önem taşır.

Kalp kaynaklı nedenler

Kalp kaynaklı çarpıntının temelinde kalbin elektrik sisteminde bir bozukluk bulunur. Bu grubun genel çerçevesi kalbin düzensiz çalışması sayfasında anlatılmıştır.

Erken vurular

En sık ritim bulgusudur. Sıranın dışında gelen bir atım, ardından kısa bir boşluk hissi yaratır. Hastalar bunu "atlama", "takla atma" ya da "boşluğa düşme" biçiminde tanımlar.

Kalp yapısı normal olan kişilerde günde belirli sayıda erken vuru olağandır. Sayının çok yüksek olması ya da eşlik eden kalp hastalığı bulunması durumu değiştirir.

Atriyal fibrilasyon

Kulakçıkların düzenli kasılmayı bırakıp titreşmesidir. Nabız hem hızlı hem düzensizdir. Önemi inme riskini artırmasıdır; bu nedenle tanı konduğunda öncelikle bu risk değerlendirilir. Kulakçıkların düzensiz kasılması ayrı sayfada ele alınmıştır.

Kulakçık kaynaklı hızlı ritim atakları

Aniden başlar, aniden biter. Nabız düzenli ancak çok hızlıdır. Genç hastalarda sıktır. Ataklar dakikalar ya da saatler sürebilir; ablasyonla kalıcı biçimde giderilebilir.

Karıncık kaynaklı hızlı ritim

Daha ciddi bir gruptur. Özellikle geçirilmiş kalp krizi ve kalp kası hastalığı bulunan kişilerde görülür. Bayılma ve göğüs ağrısıyla seyredebilir; acil değerlendirme gerektirir.

Yavaş ritim ve iletim bloğu

Nabzın çok yavaş seyretmesi de çarpıntı olarak algılanabilir. Bu hastalarda güçlü ve yavaş atımlar hissedilir; halsizlik, baş dönmesi ve bayılma eşlik edebilir.

Yapısal kalp hastalıkları

• Kalp yetmezliği. Genişlemiş ve yorgun bir kalpte ritim bozukluğu daha sık görülür. Kalp yetmezliği belirtileri ve izlemi ayrı sayfada anlatılmıştır.
• Kalp kapak hastalıkları. Kulakçığı genişleten kapak sorunları çarpıntı zemini hazırlar. Kalp kapaklarında bozulma ayrı sayfada anlatılmıştır.
• Koroner arter hastalığı. Kalp kasının beslenme sorunu ritim düzenini bozar. Kalp damarlarında darlık ayrı sayfada anlatılmıştır.
• Yüksek tansiyon. Kalınlaşan duvar ve genişleyen kulakçık ritim bozukluğunu kolaylaştırır. Ayrıntılar Hipertansiyon sayfasındadır.

Kalp dışı nedenler

Çarpıntıyla başvuran kişilerin önemli bir bölümünde neden kalbin kendisi değildir. Bu nedenler çoğu zaman düzeltilebilir.

Kaygı, panik atak ve uykusuzluk

Çarpıntının en sık nedenlerindendir. Atak dakikalar içinde tepe noktasına ulaşır; elde uyuşma, boğulma hissi, terleme ve yoğun korku eşlik eder. Uykusuzluk ve yoğun çalışma dönemleri atakları artırır.

Bu tanı, ritim kaydı normal bulunduktan sonra konur. Kaygı öyküsü olan kişilerde de ritim bozukluğu görülebilir.

Uyarıcı maddeler ve içecekler

• Kafein. Fazla kahve, çay ve kola çarpıntı yapabilir.
• Enerji içecekleri. Yüksek miktarda uyarıcı içerir; ritim bozukluğu tetikleyebilir.
• Alkol. Hem çarpıntı hem atriyal fibrilasyon tetikleyicisidir.
• Sigara ve nikotin ürünleri. Kalp hızını artırır.
• Zayıflama ve enerji takviyeleri. İçeriği belirsiz ürünler ritmi etkileyebilir.

Hormon ve kan değerleriyle ilgili nedenler

• Aşırı çalışan tiroit. Çarpıntının kolay düzeltilebilen sık nedenidir. Terleme, kilo kaybı ve elde titreme eşlik eder.
• Kansızlık. Kalbi hızlı çalışmaya zorlar. Halsizlik ve solukluk eşlik eder.
• Kan şekerinin düşmesi. Terleme, titreme ve açlık hissiyle birlikte çarpıntı yapar.
• Kan tuzlarında bozukluk. Potasyum ve magnezyum düzeyindeki sapmalar ritmi etkiler.
• Gebelik. Dolaşan kan hacminin artmasıyla çarpıntı sık bildirilir.
• Menopoz dönemi. Ateş basmasıyla birlikte çarpıntı görülebilir.

İlaçlar

Bazı astım ilaçları, burun açıcı spreyler, soğuk algınlığı ilaçları, tiroit ilaçları, iştah kesiciler ve bazı psikiyatri ilaçları çarpıntı yapar. Bitkisel ürünler de bu kapsamdadır. Yeni bir ilaç başlandıktan sonra ortaya çıkan çarpıntı bu yönden değerlendirilir.

Diğer nedenler

• Ateş ve enfeksiyon. Geçici hızlanma yapar.
• Uyku apnesi. Gece tekrarlayan solunum durmaları gece ataklarını artırır.
• Reflü. Göğüste yanma ile birlikte çarpıntı hissine yol açabilir.
• Sıvı kaybı. Yeterince su içmemek ve aşırı terlemek kalp hızını yükseltir.
• Ağır ve yorucu efor. Kondisyon düzeyine göre çarpıntı hissi doğar.

Ayırt etmede işe yarayan sorular

Şu bilgiler tanıyı yönlendirir: atak ne zaman başladı, ne kadar sürdü, aniden mi başladı, nabız hızlı mıydı, düzenli miydi, nasıl geçti, öncesinde ne yaptınız ve yanında hangi bulgular vardı.

Aniden başlayıp aniden biten düzenli ve hızlı bir nabız ile, giderek hızlanıp yavaş yavaş geçen bir nabız farklı tablolara işaret eder. Bu ayrımı yapabilecek tek kayıt sizin kendi gözleminizdir.

Hangi tetkikler istenir?

• EKG. İlk tetkiktir. Atak sırasında çekilirse tanı koyar. Atak yokken normal olması olağandır.
• Ritim holteri. Ritmi bir gün ya da daha uzun süre kaydeder. Yakınmanın kayıtla eşleştirilmesini sağlar; çarpıntı günlüğü bu nedenle istenir.
• Ekokardiyografi. Kalp yapısı, kasılma gücü ve kapaklar değerlendirilir. Yapısal sorun bulunması tedavi kararını değiştirir.
• Efor testi. Efor ile başlayan çarpıntılarda kullanılır.
• Tansiyon holteri. Eşlik eden kan basıncı yüksekliğinin değerlendirilmesinde istenir.
• Kan tetkikleri. Tiroit testleri, kan sayımı, kan tuzları, kan şekeri ve böbrek işlevleri istenir.
• Uzun süreli kayıt yöntemleri. Seyrek ataklarda yedi günlük ya da daha uzun süreli kaydediciler gündeme gelir.
• Uyku tetkiki. Horlama ve tanıklı solunum durması olan kişilerde istenir.

Muayenehanede ilk değerlendirmede öykü alınır, nabız ve kan basıncı ölçülür, kalp dinlenir ve elektrokardiyografi çekilir. Tetkik planı bu değerlendirmeden sonra belirlenir. Ablasyon ya da cihaz gerektiren bulgu saptandığında ilgili merkeze yönlendirme yapılır; seçenekler Tedaviler bölümünde anlatılmıştır.

Hekime ne zaman başvurulmalı?

Acil bulgular yukarıda sıralanmıştır. Aşağıdaki durumlarda randevu alarak değerlendirme yapılmalıdır:

• Çarpıntı ataklarınız tekrarlıyorsa
• Atakların süresi uzuyor ya da sıklaşıyorsa
• Nabzınızı düzensiz sayıyorsanız
• Akıllı saatiniz ya da tansiyon aletiniz düzensiz ritim uyarısı verdiyse
• Nabzınız sürekli çok yavaş ya da çok hızlı seyrediyorsa
• Çarpıntıya baş dönmesi ya da göz kararması eşlik ediyorsa
• Nefes darlığınız ya da efor kapasitenizde azalma varsa
• Bilinen kalp hastalığınız varsa
• Ailenizde genç yaşta ani ölüm ya da ritim hastalığı öyküsü varsa
• Yeni bir ilaç başlandıktan sonra çarpıntı ortaya çıktıysa
• Horlama ve gündüz uykululuğu varsa

Görüşmeye çarpıntı günlüğünüzle gelin. Her atak için tarih, saat, süre, saydığınız nabız, düzenli olup olmadığı, o anda ne yaptığınız ve nasıl geçtiği yazılı olsun. Kullandığınız tüm ilaç ve takviyelerin listesini, varsa eski kayıt ve kan tetkiklerinizi de getirin.

Çarpıntıda en sık yapılan yanlış, atak geçtiği için hiç kayıt tutmamaktır. Kaydı olmayan bir çarpıntının tipini belirlemek çoğu zaman mümkün olmaz.

Sık sorulan sorular