Kardiyomiyopati

Kardiyomiyopati nedir?

Kardiyomiyopati, kalp kasının kendi hastalığıdır. Kalbi besleyen damarlarda tıkanıklık, kapaklarda bozulma ya da tansiyon yüksekliği bulunmadığı hâlde kas dokusunun yapısı ve çalışması bozulmuştur.

Halk arasında bu tablo sık sık "kalp büyümesi" olarak anılır. Tanım yanlış değil ama eksiktir. Büyüme bir bulgudur; kardiyomiyopati ise bu bulgunun altındaki hastalığın adıdır. Aynı görüntü uzun süreli tansiyon yüksekliğinde, kapak sorunlarında ve damar tıkanıklığına bağlı hasarda da ortaya çıkabilir.

Kalp kası hastalıkları birkaç gruba ayrılır. Ayrım, kasın nasıl etkilendiğine göre yapılır.

Hipertrofik kardiyomiyopati. Kalp duvarı, taşıdığı yüke oranla aşırı kalınlaşır. Kalınlaşma, kanın kalpten çıkışını zorlaştırabilir ve ritim bozukluklarına zemin hazırlar. Genç yaşta görülen bu tipte kalıtsal nedenler öne çıkar.

Dilate kardiyomiyopati. Kalp boşlukları genişler, duvar incelir ve pompalama gücü azalır. Tablo sıklıkla kalp yetmezliği belirtileriyle ortaya çıkar.

Aritmojenik kardiyomiyopati. Kas dokusunun bir bölümü yağ ve bağ dokusuyla yer değiştirir. Bu tipte ön planda olan sorun ritim bozukluklarıdır.

Kısıtlayıcı kardiyomiyopati. Kas sertleşir; kasılma gücü uzun süre korunsa bile kalbin dolması zorlaşır. Kalp kasında anormal madde birikimiyle seyreden hastalıklar bu grupta değerlendirilir.

Kalbin pompalama gücü azaldığında ortaya çıkan tablonun bütünü kalp yetmezliği izlemi sayfasında anlatılmıştır.

Neden gelişir?

Kalp kası hastalıklarının bir bölümünde neden bulunur, bir bölümünde bulunamaz. Nedeni bulunabilen başlıklar şunlardır.

Kalıtsal yatkınlık. Özellikle hipertrofik ve aritmojenik tiplerde aile öyküsü sık bulunur. Bu nedenle tanı konduğunda yakınların da değerlendirilmesi istenir.

Geçirilmiş kalp kası iltihabı. Virüs kaynaklı iltihap sonrası kasta kalıcı etkilenme görülebilir.

Uzun süreli yoğun alkol kullanımı. Alkolün kalp kası üzerindeki etkisi, kullanım bırakıldığında kısmen geri dönebilir.

Bazı kanser ilaçları. Belirli ilaç grupları kalp kasını etkiler. Bu nedenle tedavi öncesinde ve sırasında kalp işlevi izlenir.

Gebelik ve doğum sonrası dönem. Gebeliğin son döneminde ya da doğumdan sonraki aylarda ortaya çıkan özel bir biçim tanımlanmıştır.

Uzun süre denetime girmeyen hızlı ritim. Aylarca süren hızlı ritim, pompalama gücünü azaltabilir. Ritim denetime girdiğinde kalbin düzelme olasılığı vardır. Ritim bozukluklarının türleri ritim bozukluğu çeşitleri sayfasında anlatılmıştır.

Kalp kasında madde birikimi. Belirli proteinlerin ya da demirin kas dokusunda birikmesiyle seyreden hastalıklar bu gruptadır.

Metabolik ve hormonal nedenler. Tiroit işlev bozuklukları ve bazı metabolik hastalıklar kas işlevini etkileyebilir.

Burada bir ayrım önemlidir. Uzun yıllar süren tansiyon yüksekliği, kapak darlığı ya da damar tıkanıklığı da kalbin yapısını değiştirir. Bu durumlarda sorunun adı kardiyomiyopati değil, altta yatan hastalığın kalp kasına yansımasıdır. Kapaklardaki bozulmanın nasıl ilerlediği kalp kapaklarında bozulma sayfasında ele alınmıştır.

Belirtileri nelerdir?

Kalp kası hastalıklarının sinsi yanı şudur: bir bölüm kişide yıllarca hiçbir yakınma olmaz. Tanı, başka bir nedenle çekilen elektrokardiyografi ya da ekokardiyografi sırasında konur.

Yakınma ortaya çıktığında en sık görülen başlıklar şunlardır:

• Eforla artan nefes darlığı. Önceden rahat çıkılan merdiven zorlamaya başlar.
• Çabuk yorulma ve efor kapasitesinde azalma. Yavaş yerleştiği için sıklıkla yaşa bağlanır.
• Çarpıntı. Düzensiz ya da hızlı atımlar hissedilir.
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma. Özellikle efor sırasında ortaya çıkması önemli bir uyarıdır.
• Bacaklarda şişlik ve kiloda artış. Sıvı birikimine işaret eder.
• Göğüste baskı hissi. Damar tıkanıklığı olmadan da görülebilir.
• Yatınca artan nefes darlığı. Gece oturarak uyanma biçiminde tanımlanır.

Bu yakınmaların hiçbiri kalp kası hastalığına özgü değildir. Aynı yakınmalar akciğer hastalıklarında, kansızlıkta ve tiroit bozukluklarında da görülür. Çarpıntının hangi ritim bozukluklarına işaret edebildiği çarpıntının nedenleri ve izlemi sayfasında anlatılmıştır.

Hekime ne zaman başvurulmalı?

Aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Bayılma ya da efor sırasında bayılacak gibi olma
• Durmayan, çok hızlı ya da belirgin düzensiz çarpıntı
• Dinlenmekle geçmeyen, hızla artan nefes darlığı
• Göğüste baskı, sıkışma ya da kola, çeneye yayılan rahatsızlık
• Kısa süre içinde hızlı kilo artışıyla birlikte belirgin şişlik
• Gece nefes darlığıyla oturarak uyanma ya da yatamama

Acil olmayan ama randevu gerektiren durumlar da vardır. Eforla artan nefes darlığı, giderek azalan dayanıklılık, yeni başlayan çarpıntı ve bacaklarda süren şişlik bu gruptadır.

Bir başlık özellikle önemlidir: ailede genç yaşta ani ölüm ya da kalp kası hastalığı öyküsü. Böyle bir öykü varsa yakınma olmasa bile değerlendirme istenir. Bu durumda değerlendirme muayene, elektrokardiyografi ve ekokardiyografi ile başlar.

Etkinlik düzeyi de randevuda konuşulması gereken bir başlıktır. Hangi yoğunlukta hareketin uygun olduğu ve neyin sınırlandığı düzenli hareketin planlanması rehberinde anlatılmıştır.

Tanı ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme muayene ile başlar. Nabız, kan basıncı, kalp sesleri ve akciğer bulguları kaydedilir; aile öyküsü ayrıntılı sorgulanır.

Ardından istenen incelemeler şunlardır:

Elektrokardiyografi. Kalınlaşma, ritim bozukluğu ve iletim sorunlarına ait ilk işaretleri verir. Kaydın neyi gösterdiği EKG sayfasında anlatılmıştır.

Ekokardiyografi. Tanının temel aracıdır. Duvar kalınlığı, boşlukların genişliği, pompalama gücü ve kapak işlevi ölçülür. İncelemenin nasıl yapıldığı kalbin yapısının ölçülmesi sayfasında açıklanmıştır.

Ritim holteri. Gün boyu kayıt, yakınma anındaki ritmi yakalamak için istenir. Yöntemin ayrıntısı atak anının kayda alınması sayfasında anlatılmıştır.

Efor testi. Efor kapasitesini, eforla ortaya çıkan ritim bozukluklarını ve kan basıncı yanıtını değerlendirmek için kullanılır.

Kan tetkikleri. Tiroit işlevi, böbrek işlevi, kan sayımı, demir durumu ve kalp yetmezliği belirteçleri istenir.

İleri inceleme. Kalp kasının dokusunu ayrıntılı gösteren manyetik rezonans incelemesi, genetik inceleme ve bazı özel testler gerektiğinde istenir. Bu incelemeler için uygun merkeze yönlendirme yapılır.

Tedavi tarafında izlenen yol üç başlıkta toplanır.

Düzeltilebilir nedenin ortadan kaldırılması. Alkolün bırakılması, hızlı ritmin denetime alınması ve sorumlu ilacın gözden geçirilmesi bu gruptadır. Bu adım, bir bölüm kişide pompalama gücünü belirgin biçimde düzeltir.

İlaç tedavisi. Kalbin yükünü azaltan, ritmi düzenleyen ve sıvı birikimini denetleyen ilaç grupları kullanılır. Seçim tipe ve bulgulara göre yapılır.

Cihaz ve girişim kararı. Ritim kaynaklı risk yüksek görülen kişilerde şok verebilen cihaz, iletim sorunu olanlarda kalp pili, seçilmiş kişilerde ablasyon ya da cerrahi girişim gündeme gelir. Bu kararların nasıl verildiği ve hangi merkeze yönlendirme yapıldığı girişim kararının nasıl verildiği sayfasında anlatılmıştır.

İzlem düzeni tanı konduktan sonra kurulur. İlk dönemde kontrol aralığı yakın tutulur; ilaç düzeni oturduktan sonra aralık uzatılır. Her kontrolde yakınmalar sorgulanır, kilo ve kan basıncı kaydedilir, elektrokardiyografi çekilir ve gerektiğinde ekokardiyografi yenilenir.

İzlemde kişinin kendi tuttuğu kayıtlar da değerlendirmeye girer. Günlük kilo, evde ölçülen kan basıncı, nabız ve yakınmaların hangi eforda ortaya çıktığı not edildiğinde kontrol çok daha verimli yürütülür. Yeni başlanan her ilaç, takviye ve bitkisel ürün de listeye yazılır.

Aile taraması izlemin ayrı bir başlığıdır. Kalıtsal olduğu bilinen tiplerde birinci derece yakınların değerlendirilmesi önerilir; değerlendirme genellikle muayene, elektrokardiyografi ve ekokardiyografi ile yürütülür.

Sık sorulan sorular