Stent mi Bypass mı?

Kısa karşılaştırma

İki yöntem de kalbi besleyen damarda tıkanan yolun aşılmasını sağlar, ancak bunu farklı yollarla yapar. Stentte darlığın kendisi açılır; bypassta darlığın ötesine yeni bir kan yolu kurulur.

Tablodaki satırlar karar için tek başına yeterli değildir, çünkü ölçütlerin ağırlığı hastadan hastaya değişir. Aşağıdaki bölümler her iki yöntemin hangi tabloda öne çıktığını ayrı ayrı anlatır.

Stent hangi durumda öne çıkar?

Stent, kateterle yapılan bir işlemdir ve göğüs açılmadığı için iyileşme dönemi kısadır. Bu nedenle sınırlı sayıda damarı tutan, teknik olarak uygun darlıklarda ilk sırada düşünülür.

Aşağıdaki tablolarda stent öne çıkar:

• Tek damarda, damarın ortasında yer alan ve balonla açılmaya uygun darlık
• Kalp krizi tablosu; tıkanan damarın hızla açılması gerektiği için kateter yolu tercih edilir
• Cerrahi riskin yüksek olduğu durumlar; ileri yaş, akciğer hastalığı ve önceki göğüs ameliyatları bu gruptadır
• Şikâyetin belirli bir damara bağlanabildiği, yaygın olmayan hastalık
• Hastanın kısa iyileşme süresine ihtiyaç duyduğu ve cerrahinin belirgin bir üstünlük taşımadığı tablolar

Kalp krizinde zamanın belirleyici olması, bu tabloda kateter yolunu tartışmasız kılar. Tıkanan damarın erken açılması kurtarılabilen kas miktarını doğrudan etkiler; ayrıntılar Kalp Krizi sayfasında anlatılmıştır.

Stentin sınırı, damar hastalığının yaygınlığında ortaya çıkar. Çok sayıda ve uzun segmentte darlık varsa takılan stent sayısı artar; bu tabloda yeniden darlık ve yeni girişim olasılığı da yükselir.

Bypass hangi durumda öne çıkar?

Bypass ameliyatında daralmış bölge açılmaz; köprü olarak kullanılan bir damarla darlığın ötesine kan taşınır. Köprü genellikle göğüs duvarının iç yüzündeki atardamardan ve bacaktan alınan toplardamardan hazırlanır.

Kılavuzlar dört tabloda cerrahiyi öne çıkarır:

• Üç damarı tutan yaygın hastalık, özellikle şeker hastalığıyla birlikte gidiyorsa
• Ana damarın başlangıcındaki darlık; bu bölge kalbin büyük bölümünü beslediği için ayrı değerlendirilir
• Kalp kasının kasılma gücünün düştüğü tablolar
• Kateterle açılmaya uygun olmayan, uzun ve yaygın kireçlenme gösteren darlıklar

Cerrahinin bedeli iyileşme süresidir. Göğüs kemiğinin kaynaması için birkaç hafta kollarla ağırlık kaldırılmaması istenir ve tam iyileşme haftalar alır. Buna karşılık uygun hasta grubunda köprülerin sağladığı kan akımı uzun yıllar sürebilir.

Kalp kasının gücü bu kararda kendi başına bir ölçüttür ve ekokardiyografi ile ölçülür. Ölçümün nasıl yapıldığı ekokardiyografi sayfasında anlatılmıştır; kasılma gücü düşmüş kalpte izlenen yol ise kalp yetmezliği başlığı altında ele alınır.

Üçüncü seçenek: ilaç tedavisi

Karar her zaman iki yöntem arasında değildir. Şikâyeti olmayan ya da ilaçla rahatlayan birçok hastada damar açma işlemi yapılmadan ilaç tedavisiyle devam edilir.

İlaç tedavisi "bir şey yapmamak" anlamına gelmez. Kan pıhtılaşmasını azaltan ilaçlar, kolesterol düşürücü tedavi, tansiyon kontrolü ve kalbin yükünü azaltan ilaçlar birlikte kullanılır; bu düzenin damar hastalığının seyri üzerindeki etkisi gösterilmiştir.

İşlem kararı, şikâyetin ilaçla geçmemesi ya da testlerde geniş bir alanın kansız kaldığının görülmesiyle gündeme gelir. Bu değerlendirmede efor testi ve görüntüleme yöntemleri kullanılır; efor testi ve koroner BT anjiyografi sayfaları bu testlerin ne anlattığını açıklar.

Kararı belirleyen ölçütler

Kılavuzlar yöntem seçiminde altı başlığı öne çıkarır ve bunların hiçbiri tek başına karar vermez:

1. Hastalığın yaygınlığı. Kaç damarın tutulduğu ve darlıkların uzunluğu bir puanlamayla değerlendirilir.
2. Darlığın yeri. Ana damarın başlangıcı ve dallanma noktaları ayrı ele alınır, çünkü bu bölgeler geniş bir kas alanını besler.
3. Kalp kasının gücü. Kasılma gücü düştüğünde hem risk hesabı hem de beklenen yarar değişir.
4. Eşlik eden hastalıklar. Şeker hastalığı, böbrek yetersizliği, akciğer hastalığı ve önceki ameliyatlar kararı doğrudan etkiler.
5. İşlem riski ile beklenen yarar. Cerrahi riskin yüksek olduğu kişilerde kateter yolu öne çıkar.
6. Kişinin tercihi. İki yöntem de uygunsa iyileşme süresi ve ilaç yükü konuşulur ve son söz hastaya bırakılır.

Bu ölçütlerin bir araya gelmesi, aynı damar görüntüsünün iki farklı hastada iki farklı karara yol açmasını açıklar. Damar hastalığının kendisi ve ilerleme biçimi kalp damarlarında darlık sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

Karar nasıl olgunlaşır?

Birçok merkezde bu karar, kardiyoloji ile kalp damar cerrahisinin aynı masada değerlendirme yaptığı bir görüşmeyle verilir. Anjiyografi görüntüleri, ekokardiyografi sonucu, kan tetkikleri ve eşlik eden hastalıklar birlikte okunur.

Görüşmenin sonucunda üç sonuç çıkabilir: kateterle damar açma, cerrahi köprüleme ya da ilaç tedavisiyle devam. İki yöntemin de kabul edilebilir olduğu durumlarda seçenekler hastaya anlatılır ve tercih birlikte yapılır.

İşlemlerin nasıl yürüdüğü, hangi durumlarda hangisinin gündeme geldiği ve sonrasında neyin değiştiği Kalp İşlemleri sayfasında tek tek ele alınmıştır.

İki yöntemde de değişmeyenler

Hangi yöntem seçilirse seçilsin dört başlık aynı kalır:

• Damar hastalığı sürer. İşlem darlığı çözer, damar duvarındaki hastalığı ortadan kaldırmaz.
• İlaç tedavisi sürer. Kolesterol, tansiyon ve pıhtı önleyici tedavi işlemden sonra da kullanılır.
• Risk etkenleri izlenir. Sigaranın bırakılması, kan şekeri ve tansiyon takibi her iki yolda da belirleyicidir.
• Takip düzeni kurulur. Kontrollerde şikâyet, tansiyon, nabız, kan tetkikleri ve kalbin kasılma gücü değerlendirilir.

Kardiyak rehabilitasyon programı da her iki yöntemden sonra önerilir. Denetimli egzersiz ve eğitim programının şikâyeti azalttığı ve yeniden hastaneye yatış sıklığını düşürdüğü gösterilmiştir.

Görüşmeye giderken

Karar görüşmesine belgelerinizle gitmeniz değerlendirmeyi hızlandırır. Anjiyografi raporunuz, görüntülerin bulunduğu disk, ekokardiyografi sonucu, güncel kan tetkikleri ve ilaç listeniz yanınızda olmalıdır.

Görüşmede sorulması yararlı olan başlıklar şunlardır: kaç damar tutulmuştur, darlık nerededir, kalbin kasılma gücü nedir, iki yöntemden hangisi öne çıkmaktadır ve bunun nedeni nedir. İyileşme süresi ile işlem sonrası ilaç düzenini de açıkça sormanız beklenir.

Şikâyetiniz dinlenirken başlıyor, uzuyor ya da giderek artıyorsa karar görüşmesi beklenmez. Bu tabloda 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Daha hafif değişikliklerde elinizdeki raporlarla değerlendirme için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.

Sık sorulan sorular