Aort Kapak Darlığı

Aort kapak darlığı nedir?

Aort kapağı, kalbin sol karıncığı ile vücuda kan taşıyan ana atardamar arasındaki çıkış kapısıdır. Her kasılmada açılır, kan çıktıktan sonra kapanır ve kanın geri kaçmasını engeller.

Aort kapak darlığında bu kapının açıklığı azalmıştır. Kapak yaprakçıkları sertleşmiş, kalınlaşmış ya da kireçlenmiştir; tam açılamaz. Sonuç olarak kalp, aynı miktarda kanı daha dar bir açıklıktan geçirmek için daha yüksek basınç üretmek zorunda kalır.

Bu fazladan iş uzun süre fark edilmez. Sol karıncık duvarı kalınlaşarak uyum sağlar ve kişi yıllarca yakınmasız kalabilir. Buna karşılık kalınlaşma bedelsiz değildir: kalp kasının kanlanması zorlaşır, kasın esnekliği azalır ve ritim bozukluklarına zemin hazırlanır.

Darlık ekokardiyografi ile derecelendirilir. Değerlendirmede kapak açıklığının alanı, kandan geçişin hızı ve kapağın iki yanı arasındaki basınç farkı birlikte yorumlanır. Sonuç hafif, orta ya da ileri darlık olarak bildirilir.

Derecenin tek başına yetmediği bir nokta vardır: aynı derecedeki iki kişide yakınma farklı olabilir. Bu nedenle karar, ölçümler ile birlikte kişinin efor kapasitesi ve belirtileri değerlendirilerek verilir.

Kapak hastalıklarının bütünü, darlık ve kaçak ayrımıyla birlikte kalp kapaklarının darlığı ve kaçağı sayfasında ele alınmıştır.

Neden gelişir?

Aort darlığının nedeni yaş gruplarına göre değişir.

Yaşa bağlı kapak kireçlenmesi. İleri yaşta görülen darlığın başında bu süreç gelir. Kapak yaprakçıklarında yıllar içinde kalsiyum birikir, doku sertleşir ve açıklık azalır. Süreç damar sertliğiyle benzer mekanizmaları paylaşır; bu nedenle tansiyon yüksekliği, kolesterol yüksekliği, şeker hastalığı ve sigara ilerlemeyi hızlandıran başlıklar arasında sayılır.

Doğuştan iki yaprakçıklı aort kapağı. Kapak normalde üç yaprakçıklıdır. Bir bölüm kişide iki yaprakçıkla doğar ve bu yapı yıpranmaya daha açıktır. Bu kişilerde darlık, beklenenden on-yirmi yıl daha erken ortaya çıkabilir. Ayrıca aort damarının genişlemesi de aynı kişilerde daha sık görülür.

Geçirilmiş romatizmal kapak hastalığı. Çocukluk döneminde geçirilen ve tedavi edilmeyen boğaz enfeksiyonlarının ardından gelişen kapak hasarı, yıllar sonra darlık olarak ortaya çıkabilir. Ülkemizde bu neden hâlâ görülür ve sıklıkla birden çok kapağı birlikte etkiler.

Kalsiyum metabolizması bozuklukları ve ileri böbrek yetmezliği. Kalsiyum ve fosfor dengesinin bozulduğu durumlarda kapak kireçlenmesi daha hızlı ilerler.

Göğüs bölgesine uygulanmış ışın tedavisi. Kanser tedavisi sırasında göğüs bölgesine ışın alan kişilerde kapak hastalıkları yıllar sonra gelişebilir.

Bu nedenlerin bir bölümü değiştirilemez. Buna karşılık tansiyonun denetime alınması, kan yağlarının düzenlenmesi ve sigaranın bırakılması hem ilerlemeyi yavaşlatma hem de damar riskini azaltma açısından istenir.

Belirtileri nelerdir?

Aort darlığının en önemli özelliği uzun süren sessiz dönemidir. Darlık ileri düzeye gelene kadar kişi genellikle yakınma tanımlamaz.

Belirtiler ortaya çıktığında şu üç başlık öne çıkar:

• Eforla artan nefes darlığı. En sık ilk yakınmadır. Merdiven, yokuş ve hızlı yürüyüşte zorlanma biçiminde başlar.
• Eforla gelen göğüs ağrısı. Kalp kasının artan iş yüküne karşılık kanlanmasının yetmemesiyle ortaya çıkar. Damarlarda tıkanıklık olmasa bile görülebilir.
• Efor sırasında baş dönmesi ya da bayılma. Bu yakınma hafife alınmaz; ileri darlığın uyarı işareti olabilir.

Bunlara eşlik eden başka başlıklar da vardır: çabuk yorulma, çarpıntı, bacaklarda şişlik ve gece nefes darlığıyla uyanma.

Burada kritik bir ayrım var. Birçok kişi yakınmasını yaşa, kiloya ya da hareketsizliğe bağlar ve günlük hayatını farkında olmadan yavaşlatır. Böyle bir uyum, belirti yokmuş gibi görünmesine yol açar. Bu nedenle kontrolde "ne kadar yürüyebiliyorsunuz" sorusu ayrıntılı sorulur.

Belirtinin ortaya çıkması hastalığın seyrinde bir dönüm noktasıdır ve girişim kararını öne alan en önemli bulgudur.

Hekime ne zaman başvurulmalı?

Aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Efor sırasında bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Dinlenmekle geçmeyen, hızla artan nefes darlığı
• Göğüste baskı, sıkışma ya da kola, çeneye yayılan rahatsızlık
• Gece nefes darlığıyla oturarak uyanma ya da yatamama
• Durmayan, çok hızlı ya da belirgin düzensiz çarpıntı

Randevu ile değerlendirme gerektiren durumlar şunlardır: muayenede yeni bir üfürüm duyulması, eforla artan nefes darlığı, dayanıklılıkta azalma, yeni başlayan çarpıntı ve bilinen kapak darlığında yakınmaların değişmesi.

Kapak darlığı bulunduğu bilinen kişilerde ateşli hastalıklar da ayrı bir başlıktır. Nedeni açıklanamayan ve birkaç günden uzun süren ateş, kapak enfeksiyonu açısından değerlendirilmeyi gerektirir.

Etkinlik düzeyinin nasıl belirlendiği ve hangi çalışmaların sınırlandığı düzenli hareketin planlanması rehberinde anlatılmıştır.

Tanı ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme muayene ile başlar. Kalp seslerinin dinlenmesi sırasında duyulan üfürümün özelliği, nabzın biçimi ve kan basıncı ilk bilgileri verir.

İstenen incelemeler şunlardır:

Ekokardiyografi. Tanının temelidir. Kapağın yapısı, açıklığın alanı, geçiş hızı, basınç farkı, sol karıncık duvar kalınlığı ve pompalama gücü ölçülür. İncelemenin nasıl yapıldığı kalbin yapısının ölçülmesi sayfasında anlatılmıştır.

Elektrokardiyografi. Duvar kalınlaşmasına ve ritim bozukluklarına ait işaretleri gösterir. Kaydın neyi anlattığı EKG sayfasında açıklanmıştır.

Efor testi. Belirti veren ileri darlıkta uygun görülmez. Belirtisiz kişilerde ise yakınmanın gerçekten bulunmadığını doğrulamak için denetimli biçimde istenebilir. Yöntemin ayrıntısı eforla kalbin değerlendirilmesi sayfasında anlatılmıştır.

Kan tetkikleri ve ek görüntüleme. Böbrek işlevi, kan sayımı ve kalp yetmezliği belirteçleri istenir. Girişim planlanan kişilerde kapağın ve damarların ayrıntılı görüntülenmesi ile koroner damarların değerlendirilmesi gündeme gelir.

Tedavi tarafında iki şeyi birbirinden ayırmak gerekir.

İlaç tedavisi darlığı geriletmez. İlaçlar eşlik eden tansiyon yüksekliğini, ritim bozukluğunu ve kalp yetmezliği belirtilerini yönetir. Bu nedenle ilaçla izlenen bir kişide darlığın ilerlemediği düşünülmemelidir. Pompalama gücü etkilendiğinde izlenen yol kalp yetmezliği izlemi sayfasında anlatılmıştır.

Çözüm kapağın değiştirilmesidir. İleri darlık belirti verdiğinde ya da kalbin işlevi etkilenmeye başladığında kapak değişimi gündeme gelir. İki yol kullanılır: cerrahi kapak değişimi ve kateterle yapılan kapak yerleştirme. Seçim yaşa, eşlik eden hastalıklara, kapağın yapısına ve girişim riskine göre yapılır. İki yöntemin karşılaştırması TAVİ ile cerrahi arasındaki seçim sayfasında verilmiştir; kararın hangi basamaklarla verildiği ise girişim kararının nasıl verildiği sayfasında anlatılmıştır.

İzlem aralığı darlığın derecesine göre belirlenir. Hafif darlıkta aralık uzun tutulur; orta ve ileri darlıkta kısalır. Her kontrolde yakınmalar sorgulanır, muayene yapılır ve ekokardiyografi yenilenir.

İzlem arasında kişinin kendi tuttuğu kayıt da değerlendirmeye girer. Yürüme mesafesinin kısalması, merdiven çıkarken ortaya çıkan yeni bir zorlanma, gece nefes darlığıyla uyanma ve ayakkabıların sıkması gibi değişiklikler not edilir. Bu notlar, yakınmanın hangi ayda başladığını gösterdiği için izlem aralığının kısaltılmasında belirleyici olur.

İzlemin iki ayrıntısı sık atlanır. Birincisi ağız ve diş bakımıdır: ağızdaki enfeksiyonun kapağa yerleşme olasılığı nedeniyle diş hekimine kapak hastalığının bildirilmesi istenir. İkincisi girişim kararı verilirken ve işlem yapıldıktan sonra elde kalan belgelenmiş kayıttır; raporun hangi bilgileri taşıdığı kalp durumunu belgeleyen rapor sayfasında anlatılmıştır. Hangi tarihte hangi ölçümün yapıldığı, kullanılan ilaçlar ve girişim bilgisi aynı dosyada toplandığında, farklı merkezlerde yapılan değerlendirmeler birbiriyle karşılaştırılabilir hâle gelir.

Sık sorulan sorular