Kan Sulandırıcı Tedavi Takibi

Kan sulandırıcı tedavi takibi nedir?

Kan sulandırıcı ilaçlar, pıhtı oluşumunu azaltarak felç ve damar tıkanıklığını önler. Yararı belgelenmiş ilaçlardır. Buna karşın kanama riski taşırlar.

Takibin amacı bu iki riski dengelemektir. İlacın etkisi yetersizse pıhtı oluşabilir. Fazlaysa kanama görülebilir. Doğru nokta ikisinin arasındadır ve kişiye göre değişir.

İki ayrı ilaç grubu vardır

Halk arasında hepsine "kan sulandırıcı" denir. Oysa iki ayrı grup söz konusudur ve takipleri farklıdır.

• Pıhtı önleyiciler. Kanın pıhtılaşma basamaklarını yavaşlatır. Düzensiz ritimde felç önlemek, bacak ve akciğer damarındaki pıhtıyı tedavi etmek ve yapay kapak taşıyan hastayı korumak için kullanılır.
• Kan pulcuğu engelleyiciler. Pulcukların birbirine yapışmasını azaltır. Damar hastalığında ve stent takıldıktan sonra kullanılır.

Bu ayrım önemlidir. Biri diğerinin yerine geçmez. İki grubun bir arada kullanıldığı durumlar da vardır; bu dönemde kanama riski daha yüksektir ve süre sınırlı tutulur.

Pıhtı önleyicilerin iki alt grubu

• K vitamini karşıtı ilaç. Etkisi INR ölçümüyle izlenir. Doz kişiye göre ayarlanır. Besin ve ilaç etkileşimi fazladır.
• Yeni nesil pıhtı önleyiciler. INR takibi gerekmez. Sabit dozda kullanılır. Böbrek işlevi izlenir ve etkileşim listesi daha kısadır.

Hangi grubun uygun olduğu kullanım nedenine göre belirlenir. Yapay mekanik kapak taşıyan hastalarda yeni nesil ilaçlar kullanılmaz.

Takip neyi ölçer?

• Pıhtılaşma düzeyi. K vitamini karşıtı ilaç kullananlarda INR ile ölçülür. Hedef aralık kullanım nedenine göre belirlenir.
• Böbrek işlevi. Yeni nesil ilaçların vücuttan atılımı böbreklere bağlıdır. İşlev değiştiğinde doz gözden geçirilir.
• Kansızlık ve gizli kanama. Kan sayımı ve gerekirse dışkıda gizli kan tetkikiyle araştırılır.
• İlaç uyumu. Dozun düzenli alınıp alınmadığı sorulur. Atlanan dozlar tedavinin etkisini azaltır.
• Etkileşimler. Yeni başlanan her ilaç ve bitkisel ürün gözden geçirilir.
• Kanama riski. Kan basıncı, yaş, geçmiş kanama öyküsü ve eşlik eden ilaçlar birlikte değerlendirilir.

Takibin sınırı da bilinmelidir. Doğru dozda kullanılan ilaç, pıhtı riskini azaltır; sıfırlamaz. Aynı biçimde kanama riski de tümüyle ortadan kalkmaz.

Kimler bu takibi gerektirir?

Kullanım nedenleri

• Atriyal Fibrilasyon ve benzeri düzensiz ritimlerde felç önlenmesi
• Bacak damarında pıhtı ve akciğer damarına pıhtı atması sonrası tedavi
• Yapay kalp kapağı taşımak. Kapak hastalıklarında izlem düzeni ayrı sayfada anlatılmıştır.
• Kalp içinde pıhtı saptanması
• Stent takıldıktan sonraki dönem. Süreç Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır.
• Geçirilmiş Kalp Krizi sonrası koruma
• İleri Kalp Yetmezliği olan seçili hastalar
• Pıhtılaşmaya yatkınlık yapan kalıtsal durumlar

Takibin sıklaştığı durumlar

• INR değerleri kararsız seyrediyorsa
• Böbrek işlevleri bozulmuşsa
• Yeni bir ilaç ya da antibiyotik başlanmışsa
• Kansızlık saptanmışsa
• Geçmişte kanama yaşanmışsa
• İleri yaş ve düşme riski varsa
• Kan basıncı denetim altında değilse. Bu durum Hipertansiyon sayfasıyla birlikte ele alınmalıdır.
• Bir girişim ya da ameliyat planlanıyorsa

Son başlıkta ilacın kesilip kesilmeyeceği ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu süreç operasyon öncesi kalp incelemesi sayfasında anlatılmıştır.

Takip nasıl yürür?

1. İlk değerlendirme

• İlacın adı, dozu ve kullanım nedeni kaydedilir.
• Ne zamandan beri kullanıldığı ve geçmiş kanama öyküsü sorulur.
• Kullanılan diğer tüm ilaçlar, takviyeler ve bitkisel ürünler yazılır.
• Kan basıncı ölçülür ve muayene yapılır.
• EKG ile ritim değerlendirilir.
• Kan sayımı, böbrek ve karaciğer işlevleri istenir.
• K vitamini karşıtı ilaç kullanılıyorsa INR ölçülür.

2. Hedef aralığın belirlenmesi

K vitamini karşıtı ilaçta hedef INR aralığı kullanım nedenine göre belirlenir. Düzensiz ritim için kullanılan hedef ile mekanik kapak için kullanılan hedef aynı değildir. Hedef, hasta kartına yazılır.

3. Düzenli kontroller

• INR ölçümü. Başlangıçta sık, değerler kararlı hâle geldikçe daha seyrek yapılır. Her sonuç önceki değerlerle birlikte yorumlanır.
• Böbrek işlevi. Yeni nesil ilaç kullananlarda en az yılda bir, gerekli görülürse daha sık değerlendirilir.
• Kan sayımı. Kansızlık gelişimini gösterir.
• İlaç listesinin gözden geçirilmesi. Her kontrolde yinelenir.
• Kan basıncı ölçümü. Yüksek kan basıncı, beyin kanaması riskini artırır.
• Ritim değerlendirmesi. Gerekirse ritim holteri planlanır.
• Kapak ve kalp işlevi. Gerekli görülürse ekokardiyografi yinelenir.

4. Günlük kullanım kuralları

• İlacı her gün aynı saatte alın.
• İki dozu birleştirmeyin.
• Kutuyu ve dozu değiştirmeden önce hekiminize sorun.
• Yeni bir ilaç başlanacaksa kan sulandırıcı kullandığınızı söyleyin.
• Diş hekimine ve her hekime bu ilacı bildirdiğinizden emin olun.
• İlaç adını ve dozunu yazan bir kartı üzerinizde taşıyın.
• Reçetesiz ağrı kesici ve bitkisel ürün kullanmadan önce sorun.

5. K vitamini karşıtı ilaç kullananlara özel notlar

• Yeşil yapraklı sebzeleri bırakmayın; miktarı günden güne düzenli tutun.
• Alkol tüketimindeki ani artışlar INR değerini oynatır.
• Antibiyotikler INR değerini belirgin biçimde yükseltebilir; antibiyotik sonrası ölçüm gerekebilir.
• İshal ve kusma dönemlerinde değer değişebilir.
• Kilo değişimi ve beslenme düzeninin bozulması ölçümü etkiler.

Sonuçlara göre ne değişir?

Değerler hedefte. Doz sürdürülür ve sonraki kontrol tarihi verilir. Kontrol aralığı, değerler kararlı seyrettikçe uzatılabilir.

Değer hedefin altında. Pıhtı riski artmıştır. Doz ayarlanır ve ölçüm kısa aralıkla yinelenir. Atlanan doz ya da yeni bir etkileşim aranır.

Değer hedefin üstünde. Kanama riski artmıştır. Doza ara verilmesi ya da azaltılması gerekebilir. Kanama bulgusu varsa değerlendirme aynı gün yapılır.

Kanama gelişti. Kanamanın yeri ve şiddeti değerlendirilir. Hafif kanamada doz gözden geçirilir. Ciddi kanamada ilaç durdurulur ve hasta ilgili merkeze yönlendirilir.

Kansızlık saptandı. Gizli bir kanama kaynağı aranır. Mide ve bağırsak değerlendirmesi gerekebilir.

Uzun dönemde izlenenler

• İlacın hâlâ gerekli olup olmadığı belirli aralıklarla sorgulanır.
• Böbrek işlevi değiştikçe doz yeniden değerlendirilir.
• Kan basıncı hedefi sürdürülür.
• Düşme riski yüksek hastada koruyucu önlemler konuşulur.
• Günlük yaşam önerileri Hasta Rehberi bölümünde de ele alınmıştır.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

İlacın kendi başına kesilmesi tehlikelidir. Kesilme sonrası pıhtı riski hızla artar. Kanama korkusuyla ilacı bırakmak, korunmak istenen olayın önünü açar. Kesilmesi gerekiyorsa hekim kararıyla ve süresi yazılarak kesilir.

Etkileşimler sık gözden kaçar. Antibiyotikler, mantar ilaçları, bazı ağrı kesiciler, mide ilaçları ve bitkisel ürünler etkiyi değiştirir. Reçetesiz alınan ürünler bu nedenle de bildirilmelidir.

İki grubun birlikte kullanımı riski artırır. Pıhtı önleyici ile kan pulcuğu engelleyicinin bir arada kullanıldığı dönemler vardır. Bu dönem gereksiz uzatılmaz.

Diş işlemleri ayrı planlanır. Küçük diş işlemlerinin büyük bölümünde ilaç kesilmeden çözüm bulunur; kanama yerinde denetlenir. Bu planın nasıl kurulduğu diş tedavisinde izlenen yol sayfasında anlatılmıştır.

Kanama belirtileri bilinmelidir. Diş etlerinde kanama, burun kanaması, idrarda kırmızılık, dışkının siyah renk alması ve beklenmeyen morluklar bildirilmelidir.

Düşme riski ayrı bir başlıktır. İleri yaşta düşme sonrası kafa içi kanama riski artar. Ev içi güvenlik önlemleri ve denge değerlendirmesi bu nedenle konuşulur.

Hamilelik ve emzirme dönemi farklıdır. Bu dönemlerde ilaç seçimi değişir. Gebelik planı olan hastada ilaç düzeni önceden gözden geçirilir; süreç gebelikte kalp incelemesi sayfasında anlatılmıştır.

Beklemeden başvurulması gereken durumlar

112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:

• Durdurulamayan kanama varsa
• Kanlı kusma ya da siyah renkli dışkı görülüyorsa
• Şiddetli ve ani başlayan baş ağrısı varsa
• Kafaya darbe aldıysanız, kanama görünmese bile
• Ani konuşma bozukluğu, yüzde kayma ya da kolda güç kaybı varsa
• Görme kaybı, dengesizlik ve bilinç bulanıklığı gelişmişse
• İdrarda ya da balgamda belirgin kan varsa

Bu tablolarda kontrol randevusu beklenmez.

Sık sorulan sorular