Mitral Kapak Yetersizliği

Mitral kapak yetersizliği nedir?

Mitral kapak, kalbin sol kulakçığı ile sol karıncığı arasındaki kapıdır. Kalp kasıldığında kapanır ve kanın tek yönde, vücuda doğru çıkmasını sağlar.

Mitral kapak yetersizliğinde bu kapak tam kapanmaz. Kalp kasıldığında kanın bir bölümü vücuda çıkmak yerine geriye, sol kulakçığa kaçar. Günlük konuşmada bu tabloya kapak kaçağı denir.

Kaçan kan kaybolmaz; dolaşıma yeniden girer. Bu nedenle kalp, vücudun ihtiyacı olan kanı gönderebilmek için her atımda daha fazla hacim pompalamak zorunda kalır. Fazladan iş, önce sol kulakçıkta, sonra sol karıncıkta genişlemeye yol açar.

Bu genişleme uzun süre yakınma vermez. Kalp hacim yüküne uyum sağlar ve kişi yıllarca kendini iyi hissedebilir. Ancak uyum sınırsız değildir: bir noktadan sonra pompalama gücü azalmaya başlar ve bu azalma geri dönmeyebilir.

Değerlendirmede iki tabloyu ayırmak gerekir:

• Kapağın kendi bozukluğuna bağlı yetersizlik. Sorun kapak yaprakçıklarında, onları tutan iplik yapılarında ya da kapak halkasındadır. Buradaki kaçak kapağın hastalığıdır.
• Kalbin genişlemesine bağlı yetersizlik. Kapak yapısı normaldir; ancak sol karıncık genişlediği için kapak halkası açılır ve yaprakçıklar birbirine yetişmez. Burada kaçak, kalp kasının hastalığının sonucudur.

Bu ayrım tedavi yolunu değiştirir. İlk tabloda çözüm kapağa yöneliktir; ikinci tabloda önce kalp kasının tedavisi öne alınır.

Kapak hastalıklarının bütünü ve darlık ile kaçak ayrımı kapak sorunlarının derecelendirilmesi sayfasında ele alınmıştır.

Neden gelişir?

Nedenler kapak yapısına göre sıralanır.

Kapak yaprakçıklarının sarkması. En sık görülen nedendir. Yaprakçık dokusu gevşer ve kapanma sırasında geriye doğru taşar. Sarkma çoğu kişide kaçak yapmaz; bir bölümünde ise yıllar içinde kaçak gelişir.

Kapağı tutan iplik yapılarının kopması. Yaprakçıkları karıncık duvarına bağlayan ince yapıların kopmasıyla kaçak ani biçimde başlar. Bu tabloda yakınmalar hızla ortaya çıkar ve acil değerlendirme gerekir.

Yaşa bağlı kapak yıpranması. İleri yaşta kapak dokusunda ve halkasında gelişen değişiklikler kapanmayı bozar.

Kalp krizi sonrası kapak düzeninin bozulması. Damar tıkanıklığı sonucunda kapağı tutan yapıların beslenmesi bozulabilir ya da karıncık duvarının biçimi değişebilir. Kriz sonrası izlemde bu nedenle kapaklar da değerlendirilir; sürecin bütünü kalp krizi sonrası ilaç düzeni sayfasında anlatılmıştır.

Sol karıncığın genişlemesi. Kalp kası hastalıkları ve uzun süren kalp yetmezliği kapak halkasını genişletir. Kalp kasının kendi hastalıklarının nasıl sınıflandığı kalp kası hastalıkları sayfasında anlatılmıştır.

Geçirilmiş romatizmal kapak hastalığı. Çocukluk döneminde tedavi edilmeyen boğaz enfeksiyonlarının ardından gelişen hasar hem darlık hem kaçak yapabilir.

Kapak enfeksiyonu. Kapak dokusuna yerleşen enfeksiyon yaprakçıkta yıkıma yol açarak kaçağa neden olur. Bu nedenle kapak hastalığı bulunanlarda nedeni açıklanamayan uzun süreli ateş önemsenir.

Belirtileri nelerdir?

Yetersizliğin seyri, kaçağın ne kadar hızlı geliştiğine göre değişir. Yıllar içinde yavaş gelişen kaçakta uyum sağlanır ve yakınma geç çıkar; ani gelişen kaçakta ise tablo hızlı kurulur.

Öne çıkan yakınmalar şunlardır:

• Eforla artan nefes darlığı. En sık ilk bulgudur; merdiven ve yokuşta zorlanmayla başlar.
• Çabuk yorulma ve dayanıklılıkta azalma. Kişi genellikle bunu yaşa ya da kiloya bağlar.
• Çarpıntı ve nabız düzensizliği. Sol kulakçığın genişlemesine bağlı olarak sık görülür.
• Gece nefes darlığıyla uyanma. Yatınca artan tıkanıklık duyusu ve yüksek yastık ihtiyacı eşlik eder.
• Bacaklarda şişlik. İleri evrede ortaya çıkar.
• Öksürük. Özellikle yatar durumda belirginleşir.

Burada sık yapılan bir hata vardır: kişi günlük yaşamını farkında olmadan yavaşlatarak yakınmayı gizler. Daha az yürüyen, asansörü seçen ve ağır işten kaçınan biri "yakınmam yok" diyebilir. Bu nedenle kontrolde efor kapasitesi ayrıntılı sorgulanır ve geçen yılla karşılaştırılır.

Hekime ne zaman başvurulmalı?

Aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Dinlenmekle geçmeyen, hızla artan nefes darlığı
• Gece nefes darlığıyla oturarak uyanma ya da yatamama
• Göğüste baskı, sıkışma ya da kola, çeneye yayılan rahatsızlık
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma duyusu
• Durmayan, çok hızlı ya da belirgin düzensiz çarpıntı
• Köpüklü balgamla birlikte boğulma duyusu

Randevu ile değerlendirme gerektiren durumlar şunlardır: muayenede yeni bir üfürüm duyulması, eforla artan nefes darlığı, yeni başlayan çarpıntı, dayanıklılıkta fark edilir azalma ve bilinen kapak kaçağında yakınmaların değişmesi.

Kapak hastalığı bulunan kişilerde nedeni açıklanamayan ve birkaç günden uzun süren ateş de ayrı bir başlıktır; kapak enfeksiyonu açısından değerlendirilmesi gerekir.

Hangi etkinlik düzeyinin uygun olduğu ve neyin sınırlandığı düzenli hareketin planlanması rehberinde anlatılmıştır.

Tanı ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme muayene ile başlar. Kalp seslerinin dinlenmesinde duyulan üfürümün yeri ve yayılımı ilk bilgiyi verir; ancak üfürümün şiddeti kaçağın derecesini her zaman yansıtmaz.

İstenen incelemeler şunlardır:

Ekokardiyografi. Tanının temelidir. Kapağın yapısı, kaçağın genişliği ve yönü, sol kulakçık ve sol karıncık ölçüleri, pompalama gücü ve akciğer damar basıncı ölçülür. İncelemenin nasıl yapıldığı kalbin yapısının ölçülmesi sayfasında anlatılmıştır. Bazı kişilerde kapağın ayrıntılı görüntülenmesi için ileri yöntemler gündeme gelir.

Elektrokardiyografi. Kulakçık genişlemesine ve ritim bozukluğuna ait işaretleri gösterir. Kaydın neyi anlattığı EKG sayfasında açıklanmıştır.

Ritim kaydı. Çarpıntı tanımlayan ya da ritim bozukluğundan kuşkulanılan kişilerde istenir. Yöntemin ayrıntısı atak anının kayda alınması sayfasında anlatılmıştır.

Efor değerlendirmesi ve kan tetkikleri. Yakınmanın gerçekten bulunup bulunmadığını ortaya koymak için efor kapasitesi ölçülebilir. Kan tetkiklerinde böbrek işlevi, kan sayımı ve kalp yetmezliği belirteçleri istenir.

Tedavi tarafında üç başlık vardır.

İlaç tedavisi. Kaçağın kendisini ortadan kaldırmaz. Tansiyonun denetime alınması, ritmin yönetilmesi ve kalp yetmezliği belirtilerinin hafifletilmesi için kullanılır. Kaçak karıncığın genişlemesine bağlı geliştiğinde ise kalp yetmezliği tedavisi kaçağı azaltabilir; izlemin nasıl yürütüldüğü kalp yetmezliği izlemi sayfasında anlatılmıştır.

Ritim yönetimi. Düzensiz ritim bozukluğu eklendiğinde pıhtı riski değerlendirmeye girer ve tedavi planı buna göre düzenlenir. Bu ritim bozukluğunun seyri ritim bozukluğunun atak biçiminde seyri sayfasında ele alınmıştır.

Girişim kararı. İleri kaçakta, yakınma ortaya çıktığında ya da kalbin ölçüleri ve pompalama gücü etkilenmeye başladığında girişim gündeme gelir. Uygun kapaklarda ilk seçenek onarımdır; kişinin kendi kapağı korunur. Onarım uygun değilse kapak değişimi yapılır. Bir bölüm kişide kateterle yapılan girişimler de değerlendirilir. Kararın hangi basamaklarla verildiği girişim kararının nasıl verildiği sayfasında anlatılmıştır; yönlendirme işlemin yapıldığı merkeze yapılır.

İzlem aralığı dereceye ve kalbin ölçülerine göre belirlenir. Hafif kaçakta aralık uzun tutulur; orta ve ileri kaçakta kısalır. Her kontrolde yakınmalar sorgulanır, muayene yapılır ve ekokardiyografi yenilenir.

İzlemde kişinin kendi tuttuğu kayıt da değerlendirmeye girer. Yürüme mesafesi, merdiven çıkarken ortaya çıkan zorlanma, gece yastık ihtiyacı, sabah ölçülen kilo ve nabız notları bu kaydın içeriğidir. Bu notlar yakınmanın hangi ayda değiştiğini gösterdiği için izlem aralığının kısaltılmasında belirleyici olur.

Son olarak iki ayrıntı sık atlanır. Birincisi ağız ve diş bakımıdır: ağızdaki enfeksiyonun kapağa yerleşme olasılığı nedeniyle diş hekimine kapak hastalığının bildirilmesi istenir. İkincisi belgelenmiş bir kayıt tutulmasıdır; raporun hangi bilgileri taşıdığı kalp durumunu belgeleyen rapor sayfasında anlatılmıştır. Ölçüm tarihleri, ilaç listesi ve varsa girişim bilgisi aynı dosyada toplandığında farklı merkezlerin değerlendirmeleri karşılaştırılabilir hâle gelir.

Sık sorulan sorular