Atriyal Fibrilasyon

Atriyal fibrilasyon nedir?

Kalbin üstte iki kulakçığı, altta iki karıncığı vardır. Olağan düzende uyarı sağ kulakçıktaki doğal odaktan çıkar; kulakçıklar kasılır, kanı karıncıklara boşaltır, ardından karıncıklar kasılır.

Atriyal fibrilasyonda kulakçıklarda düzenli bir kasılma kalmaz. Yüzlerce noktadan çıkan düzensiz uyarılar kulakçığın titreşmesine yol açar. Karıncıklara geçen uyarı sayısı da değişken olur. Sonuçta nabız düzensizleşir ve çoğu zaman hızlanır.

Bu tablonun iki ayrı sonucu vardır. Birincisi kalbin verimliliğinin düşmesidir; kulakçığın katkısı kaybolduğu için efor kapasitesi azalır. İkincisi ve daha önemlisi, durgunlaşan kanın kulakçık içinde pıhtı oluşturabilmesidir. Bu pıhtı yerinden koparsa beyin damarını tıkayarak inmeye yol açar.

Süreye göre gruplar

• Kendiliğinden geçen tip. Atak başlar ve genellikle bir hafta içinde kendiliğinden sona erer.
• Sürekli tip. Atak kendiliğinden geçmez; sonlandırılması için ilaç ya da elektrikli işlem gerekir.
• Kalıcı tip. Ritim uzun süredir bu biçimdedir ve döndürülmesi hedeflenmez. Bu hastalarda amaç nabız hızını uygun düzeyde tutmaktır.

Gruplar değişebilir. Başlangıçta kendiliğinden geçen ataklar yıllar içinde kalıcı hâle gelebilir. Bu nedenle ilk tanıdan sonra izlem önem taşır.

Neden inme riski yaratır?

Kulakçığın bir köşesinde kese biçiminde bir bölüm vardır. Kulakçık düzgün kasılmadığında bu bölümde kan durgunlaşır. Durgun kan pıhtılaşmaya yatkındır.

Oluşan pıhtı yerinden ayrılırsa kan akımıyla taşınır. En sık gittiği yer beyin damarlarıdır. Bu nedenle atriyal fibrilasyonda inme, ritmin kendisinden daha ciddi bir sorundur. Tedavinin ilk basamağı da bu riski azaltmaya yöneliktir.

Neden gelişir?

Bu ritim bozukluğu genellikle tek bir nedenle değil, birikmiş etkenlerle ortaya çıkar. Kulakçığın genişlemesine ve duvarının yapısının değişmesine yol açan her durum zemin hazırlar.

• Yüksek tansiyon. En sık eşlik eden durumdur. Basınç yükü kulakçığı genişletir. Ayrıntılar Hipertansiyon sayfasındadır.
• Kalp kapak hastalıkları. Özellikle sol kulakçığı zorlayan kapak sorunları bu ritmi kolaylaştırır.
• Geçirilmiş kalp krizi. Kas dokusundaki hasar elektrik iletimini bozar ve bu ritme zemin hazırlar. Süreç Kalp Krizi sayfasında anlatılmıştır.
• Kalp yetmezliği. İki durum birbirini besler. Kalbin pompalama gücünün azalması ayrı sayfada anlatılmıştır.
• Koroner arter hastalığı. Kalp kasının beslenme sorunu ritim zeminini bozar. Kalp damarlarında darlık ayrı sayfada anlatılmıştır.
• Aşırı çalışan tiroit. Düzeltildiğinde ritmin normale dönebildiği nedenlerden biridir.
• Uyku apnesi. Gece tekrarlayan solunum durmaları atakları tetikler. Horlama ve gündüz uykululuğu olan hastalarda araştırılır.
• Alkol. Hem yoğun tek seferlik kullanım hem sürekli kullanım riski artırır.
• Şişmanlık. Kilo fazlası kulakçık yapısını değiştirir; kilo kaybı atak sayısını azaltır.
• Şeker hastalığı. Damar ve kas yapısındaki değişiklikler üzerinden etki eder.
• İleri yaş. Yaşla birlikte görülme sıklığı belirgin biçimde artar.
• Akciğer hastalıkları. Kronik akciğer sorunları sağ kalp yükünü artırarak zemin hazırlar.
• Geçici tetikleyiciler. Ateşli hastalık, büyük ameliyat, ağır enfeksiyon ve kan tuzu bozuklukları atak başlatabilir.

Ailede atriyal fibrilasyon öyküsü bulunması da riski artırır. Genç yaşta ve başka hastalığı olmayan kişilerde ortaya çıkan ataklarda bu öykü ayrıca sorgulanır.

Belirtileri nelerdir?

Yakınmaların şiddeti kişiler arasında çok değişir. Aynı ritim bir hastada belirgin çarpıntı yaparken diğerinde hiç fark edilmez.

• Düzensiz ve çoğunlukla hızlı çarpıntı
• Kalpte atlama ya da takla atma hissi
• Nefes darlığı, özellikle efor sırasında
• Çabuk yorulma ve halsizlik
• Efor kapasitesinde azalma
• Baş dönmesi ve göz kararması
• Göğüste baskı ya da sıkışma hissi
• Uyku sırasında çarpıntıyla uyanma
• Bacaklarda şişlik, yetmezlik eşlik ediyorsa
• Sık idrara çıkma, atak sırasında

Hastaların önemli bir bölümünde hiç yakınma olmaz. Ritim başka bir nedenle çekilen elektrokardiyografide ya da kan basıncı ölçümünde rastlantıyla saptanır. Sessiz seyreden bu grupta da inme riski vardır; bu nedenle tanı konduğunda yakınma olmaması tedaviyi gereksiz kılmaz.

İnme belirtilerini tanımak

Atriyal fibrilasyon tanısı olan herkesin inme belirtilerini bilmesi gerekir. Şu bulgular ani biçimde ortaya çıkarsa vakit kaybedilmez:

• Yüzün bir yarısında kayma ya da uyuşma
• Kolda ya da bacakta ani güç kaybı
• Konuşmada bozulma ya da söyleneni anlamama
• Ani görme kaybı ya da çift görme
• Ani ve şiddetli baş ağrısı
• Dengenin ani kaybı

Bu bulgularda erken başvuru tedavi seçeneklerini belirler. Beklemek kazanç sağlamaz.

Hekime ne zaman başvurulmalı?

112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:

• Yukarıda sayılan inme belirtilerinden biri ortaya çıktıysa
• Çarpıntı sırasında bayıldıysanız
• Şiddetli göğüs ağrısı eşlik ediyorsa
• Şiddetli nefes darlığı ya da yatamama durumu varsa
• Nabız çok hızlı ve saatlerdir durmuyorsa
• Pıhtı önleyici ilaç kullanırken durmayan bir kanama olduysa

Randevu alarak başvurun:

• Nabzınızı düzensiz sayıyorsanız
• Akıllı saatiniz ya da tansiyon aletiniz düzensiz ritim uyarısı verdiyse
• Çarpıntı atakları sıklaştıysa ya da uzamaya başladıysa
• Efor kapasiteniz azaldıysa
• Bilinen atriyal fibrilasyon tanınız var ve ilaç düzeni gözden geçirilmeliyse
• Horlama ve tanıklı solunum durması varsa
• Kilo artışı ve bacaklarda şişlik eklendiyse

Görüşmeye gelirken önceki elektrokardiyografi kayıtlarınızı, kullandığınız tüm ilaçların listesini ve son kan tetkiklerinizi getirin. Çarpıntı günlüğü tutuyorsanız o da değerlidir.

Tanı ve tedavi seçenekleri

Tanıda kullanılan tetkikler

• EKG. Tanıyı koyan tetkiktir. Atak sırasında çekilen kayıt yeterlidir.
• Ritim holteri. Ataklar gelip geçiyorsa kullanılır. Ayrıca nabız hızının gün içindeki seyrini gösterir.
• Ekokardiyografi. Kulakçık büyüklüğü, kapak yapısı ve kasılma gücü değerlendirilir. Tedavi kararını doğrudan etkiler.
• Kan tetkikleri. Tiroit testleri, kan sayımı, böbrek işlevleri ve kan tuzları istenir.
• Tansiyon holteri. Eşlik eden yüksek tansiyonun değerlendirilmesinde kullanılır.
• Efor testi. Nabız hızının efor ile nasıl değiştiğini ve eşlik eden damar hastalığını değerlendirir.
• Uyku tetkiki. Uyku apnesi şüphesi olan hastalarda istenir.

Birinci hedef: inmeyi önlemek

Tanı konduğunda ilk ele alınan konu inme riskidir. Risk; yaş, cinsiyet, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kalp yetmezliği, geçirilmiş inme ve damar hastalığı gibi etkenlere göre puanlanır.

Riski belirli eşiğin üzerinde olan hastalarda pıhtı önleyici tedavi başlanır. Bu ilaçlar aspirinden farklıdır; aspirin bu amaçla yeterli bulunmaz.

Tedavi sırasında kanama riski de ayrıca değerlendirilir. Kan basıncının denetim altında tutulması, gereksiz ağrı kesici kullanımından kaçınılması ve böbrek işlevlerinin izlenmesi bu riski azaltır. İlaç kullanırken diş çekimi, endoskopi ve ameliyat öncesinde mutlaka bilgi verilir. Dozun, kan tetkiklerinin ve etkileşimlerin nasıl izlendiği pıhtı önleyici tedavinin izlemi sayfasında anlatılmıştır.

Pıhtı önleyici ilaç kullanılamayan hastalarda kulakçığın kese bölümünün kapatılmasına yönelik işlemler gündeme gelebilir.

İkinci hedef: nabız ve ritim denetimi

Nabız hızının denetimi. Ritim düzensiz kalır ancak hızı uygun düzeye indirilir. Beta blokerler ve bazı kalsiyum kanal blokerleri bu amaçla kullanılır. Yakınması hafif olan ve ileri yaştaki hastalarda çoğu zaman bu yaklaşım seçilir.

Ritmin geri döndürülmesi. Ritmin eski düzenine döndürülmesi hedeflenir. Bu, ilaçla ya da kısa bir uyku hâlinde verilen denetimli elektrik akımıyla yapılır. Yakınması belirgin olan, genç ve ilk atağını geçiren hastalarda öne çıkar.

Hangi yaklaşımın seçileceği yaşa, yakınmanın şiddetine, ritmin ne kadar süredir devam ettiğine ve kalbin yapısal durumuna göre belirlenir. İki yaklaşım arasında geçiş de olağandır.

Ablasyon ve işlemler

Ablasyonda kasıktan ilerletilen kateterlerle kulakçığa ulaşılır. Düzensiz uyarıların çıktığı bölgeler ısı ya da soğuk enerjiyle etkisizleştirilir. İki enerjinin uygulanma biçimi ve seçimi belirleyen ölçütler sıcak ve soğuk ablasyon farkı sayfasında anlatılmıştır.

Yöntem, ilaç tedavisine karşın yakınması süren ve seçili hasta gruplarında öne çıkar. Bir bölümünde işlemin yenilenmesi gerekir. İşlem sonrasında da inme riski değerlendirmesi sürdürülür. İki yolun başarı beklentisi, yinelenme olasılığı ve kan sulandırıcı kararı ilaçla mı işlemle mi sayfasında karşılaştırılmıştır.

İşlemlerin nasıl yapıldığı, hazırlık ve iyileşme dönemi Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır. Ritim bozukluklarının genel çerçevesi için kalbin elektrik sistemi bozuklukları sayfasına bakabilirsiniz.

Zemini düzeltmek

Atriyal fibrilasyonda zeminin düzeltilmesi tedavinin ayrılmaz parçasıdır. Aşağıdaki adımlar atak sayısını azaltır ve uygulanan tedavinin başarısını artırır.

• Kan basıncını hedef aralıkta tutun.
• Kilo fazlanız varsa azaltın; kilo kaybı atak yükünü düşürür.
• Alkolü azaltın ya da bırakın.
• Sigarayı bırakın.
• Uyku apnesi varsa tedavi ettirin.
• Tiroit işlevlerinizi düzenli ölçtürün.
• Haftada düzenli yürüyüş alışkanlığı kurun.
• Enerji içeceklerinden uzak durun.
• Şeker hastalığınız varsa kan şekeri denetimini sürdürün.

Takip düzeni

İlk tanıdan sonra kontrol aralığı yakın tutulur. İlaç düzeni oturduktan sonra aralık uzatılır. Kontrolde yakınma sorgulanır, nabız ve kan basıncı ölçülür, elektrokardiyografi çekilir.

Pıhtı önleyici ilaç kullanan hastalarda böbrek işlevleri ve kan sayımı düzenli aralıklarla istenir. Kanama belirtileri ve yeni başlanan ilaçlar her kontrolde gözden geçirilir. Gerektiğinde ritim holteri ve ekokardiyografi yenilenir.

Sık sorulan sorular