Kalp Ritim Bozuklukları

Ritim bozukluğu nedir?

Kalbin kendi elektrik sistemi vardır. Uyarı, sağ kulakçıktaki doğal odaktan çıkar; belirli yollardan geçerek karıncıklara ulaşır. Bu düzen sayesinde kalp düzenli ve uygun hızda atar. Dinlenirken nabız genellikle dakikada altmış ile yüz arasındadır.

Ritim bozukluğunda bu düzen bozulur. Uyarı başka bir yerden çıkabilir, iletim yolu üzerinde gecikme olabilir ya da kalbin içinde dönen bir elektrik halkası oluşabilir. Sonuçta kalp çok hızlı atar, çok yavaş atar ya da düzensiz atar.

Her düzensizlik hastalık değildir. Nefes alıp verirken nabzın hafifçe değişmesi olağandır. Heyecanla ve eforla nabzın hızlanması da beklenen bir tepkidir. Hastalık, düzensizliğin kalıcı olması ya da yakınma ve risk yaratmasıdır.

Hızlı, yavaş ve düzensiz ritim

Hızlı ritim. Dinlenirken nabzın dakikada yüzü aşmasıdır. Çarpıntı, nefes darlığı ve baş dönmesi yapabilir. Kaynağı kulakçık ya da karıncık olabilir; bu ayrım aciliyeti belirler.

Yavaş ritim. Nabzın dakikada elliden düşük seyretmesidir. Sporcularda ve uyku sırasında olağan olabilir. Yakınma yaratıyorsa ya da iletim gecikmesine bağlıysa değerlendirilir.

Düzensiz ritim. Atımlar arasındaki aralığın değişken olmasıdır. En sık nedeni erken vurulardır. Sürekli düzensizlikte atriyal fibrilasyon araştırılır.

Sık görülen tipler

• Erken vurular. Kulakçık ya da karıncık kaynaklı, sıranın dışında gelen atımlardır. En sık ritim bulgusudur; "atlama" hissini yapan tablo çoğunlukla budur.
• Atriyal fibrilasyon. Kulakçıkların düzenli kasılmayı bırakıp titreşmesidir. Nabız hem hızlı hem düzensizdir ve inme riski taşır. Bu tablo ayrı bir sayfada ayrıntılı anlatılmıştır.
• Kulakçık kaynaklı hızlı ritim atakları. Aniden başlar, aniden biter. Genç hastalarda sıktır; ablasyonla kalıcı biçimde giderilebilir.
• Karıncık kaynaklı hızlı ritim. Daha ciddi bir gruptur. Özellikle geçirilmiş kalp krizi ve kalp kası hastalığı olanlarda görülür ve acil değerlendirme gerektirir.
• İletim gecikmesi ve blok. Uyarının karıncıklara geçişinde gecikme ya da kesinti olmasıdır. İleri derecelerde kalp pili gerekir.
• Sinüs düğümü yetersizliği. Doğal odağın yeterince hızlı çalışmamasıdır; halsizlik ve bayılma yapabilir.

Neden gelişir?

Ritim bozukluğunun bir bölümü kalbin kendi yapısal sorunundan, bir bölümü kalp dışı nedenlerden kaynaklanır.

Kalp kaynaklı nedenler

• Geçirilmiş kalp krizi. Nasır dokusu elektriği farklı iletir ve dönen halkalara zemin hazırlar. Süreç Kalp Krizi sayfasında anlatılmıştır.
• Kalp yetmezliği. Genişlemiş ve yorgun bir kalpte ritim bozukluğu daha sıktır. Kalp yetmezliği belirtileri ve izlemi ayrı sayfada ele alınmıştır.
• Kalp kapak hastalıkları. Özellikle kulakçıkları genişleten kapak sorunları atriyal fibrilasyonu kolaylaştırır.
• Koroner arter hastalığı. Kalp kasının beslenme sorunu elektrik iletimini bozar; efor sırasında başlayan ritim bozukluklarında ayrıca araştırılır.
• Yüksek tansiyon. Kalınlaşan duvar ve genişleyen kulakçık zemin oluşturur. Ayrıntılar Hipertansiyon sayfasındadır.
• Kalp kasının kendi hastalıkları. Kalıtsal kas hastalıkları ve iltihabi tablolar bu gruba girer.
• Doğuştan gelen ek iletim yolları. Genç yaşta başlayan hızlı ritim ataklarının sık nedenidir.

Kalp dışı nedenler

• Tiroit hastalıkları. Aşırı çalışan tiroit çarpıntının sık ve kolay düzeltilebilen nedenidir.
• Kansızlık. Kalbi hızlı çalışmaya zorlar.
• Kan tuzlarında bozukluk. Potasyum ve magnezyum düzeyindeki sapmalar ritmi bozar. İdrar söktürücü kullananlarda ayrıca izlenir.
• Ateş ve enfeksiyon. Geçici hızlanma yapar.
• Kafein ve enerji içecekleri. Yüksek miktarda uyarıcı alımı atak başlatabilir.
• Alkol. Yoğun alkol kullanımı, özellikle atriyal fibrilasyonu tetikler.
• Sigara ve bazı maddeler. Uyarıcı etkileriyle ritmi bozar.
• İlaçlar. Bazı astım, soğuk algınlığı, iştah kesici ve psikiyatri ilaçları ritmi etkiler. Bitkisel ürünler de bu kapsamdadır.
• Uyku apnesi. Gece tekrarlayan solunum durmaları, gece ritim bozukluğu ataklarını artırır.
• Kaygı ve panik atak. Çarpıntının sık nedenidir; ancak tanı ritim kaydı normal bulunduktan sonra konur.

Kalp dışı nedenlerin aranması boşa iş değildir. Bu grubun bir bölümünde neden düzeltildiğinde çarpıntı tümüyle geçer.

Belirtileri nelerdir?

Yakınmalar ritmin tipine ve kalbin yapısal durumuna göre değişir. En sık bildirilenler şunlardır:

• Kalbin hızlı, güçlü ya da düzensiz attığının hissedilmesi
• Kalpte atlama, boşluk ya da takla atma hissi
• Boyunda vuru duyulması
• Baş dönmesi ve göz kararması
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Nefes darlığı
• Göğüste baskı hissi
• Çabuk yorulma ve halsizlik
• Gece uykudan çarpıntıyla uyanma

Hastaların bir bölümünde hiç yakınma olmaz. Ritim bozukluğu başka bir nedenle çekilen elektrokardiyografide rastlantıyla bulunur. Atriyal fibrilasyonda bu durum sıktır ve inme riski açısından önemlidir.

Hangi çarpıntı daha çok dikkat gerektirir?

Çarpıntının tümü aynı ağırlıkta değildir. Şu özellikler daha dikkatli değerlendirme gerektirir:

• Bayılma ya da bayılacak gibi olma ile birlikte olması
• Göğüs ağrısı ile birlikte olması
• Efor sırasında başlaması
• Dakikalarca değil, uzun süre devam etmesi
• Bilinen kalp hastalığı olan kişide görülmesi
• Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü bulunması

Son iki özellik, düzenli spor yapan kişilerde ayrıca önemlidir; bu gruptaki değerlendirme spor öncesi kalp taraması sayfasında anlatılmıştır.

Bu özelliklerin bulunmaması güvence değildir; ancak bulunması değerlendirmenin hızlandırılmasını gerektirir.

Nabzınızı saymayı öğrenin

Çarpıntı sırasında alınacak en değerli bilgi nabzın kendisidir. El bileğinin baş parmak tarafına iki parmağınızı koyun. Otuz saniye sayıp iki ile çarpın. Hızını ve düzenli mi düzensiz mi olduğunu yazın.

Bu kayıt, tetkik sonucundan bağımsız olarak tanıyı yönlendirir. Dakikada yüz elliye yakın ve düzenli bir nabız, düzensiz ve değişken bir nabızdan farklı bir tablo anlatır.

Hekime ne zaman başvurulmalı?

112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:

• Çarpıntı sırasında bayıldıysanız
• Göğüs ağrısı eşlik ediyorsa
• Şiddetli nefes darlığı varsa
• Nabız çok hızlı ve durmuyorsa
• Bilinç bulanıklığı ya da konuşma bozukluğu varsa
• Bilinen kalp hastalığınız var ve çarpıntı uzun sürdüyse
• Kolda ya da bacakta ani güç kaybı geliştiyse

Randevu alarak başvurun:

• Çarpıntı tekrarlıyorsa ve süresi uzuyorsa
• Nabzınızı düzensiz sayıyorsanız
• Kalpte atlama hissi sıklaştıysa
• Nedeni bilinmeyen baş dönmesi ya da göz kararması varsa
• Nabzınız sürekli çok yavaş seyrediyorsa
• Ailenizde genç yaşta ani ölüm ya da ritim hastalığı öyküsü varsa
• Horlama ve gündüz uykululuğu varsa
• Yeni bir ilaç başlandıktan sonra çarpıntı ortaya çıktıysa

Görüşmeye gelirken çarpıntı günlüğünüzü getirin. Ataklarin saati, süresi, nabız sayısı, o anda ne yaptığınız ve nasıl geçtiği yazılı olmalıdır. Kullandığınız ilaç ve takviyelerin listesi de gereklidir.

Tanı ve tedavi seçenekleri

Tanıda kullanılan tetkikler

• EKG. İlk tetkiktir. Ancak yalnızca çekildiği andaki ritmi gösterir; atak yoksa normal olabilir.
• Ritim holteri. Ritmi bir gün ya da daha uzun süre kaydeder. Şikâyetin kayıtla eşleştirilmesini sağlar.
• Ekokardiyografi. Kalp yapısını, kasılma gücünü ve kapakları değerlendirir. Yapısal sorun varlığı tedavi kararını değiştirir.
• Efor testi. Efor ile başlayan ritim bozukluklarında kullanılır.
• Tansiyon holteri. Kan basıncı yüksekliği zemin oluşturuyorsa denetimin gerçekten sağlandığını gösterir.
• Kan tetkikleri. Tiroit testleri, kan sayımı, kan tuzları ve böbrek işlevleri istenir.
• Uzun süreli kayıt yöntemleri. Seyrek ataklarda yedi günlük ya da hastanede yerleştirilen daha uzun süreli kaydediciler gündeme gelir.
• Elektrofizyolojik çalışma. Kateterle kalbin elektrik haritasının çıkarılmasıdır. Ablasyon planlanan hastalarda aynı seansta yapılır.

İzlem yeterli olan durumlar

Her ritim bulgusu tedavi gerektirmez. Kalp yapısı normal olan kişide sayısı düşük erken vurular genellikle izlenir. Bu hastalarda kafein ve alkolün azaltılması, uyku düzeninin kurulması ve kaygının ele alınması çoğu zaman yeterli olur.

İzlem kararı boş bir karar değildir. Hastanın hangi durumda yeniden başvurması gerektiği yazılı olarak verilir.

İlaç tedavisi

İlaçların iki ayrı işi olabilir: nabzı yavaşlatmak ya da ritmi düzene sokmak.

Nabzı yavaşlatan ilaçlar arasında beta blokerler ve bazı kalsiyum kanal blokerleri bulunur. Bunlar atağın hızını düşürerek yakınmayı azaltır.

Ritmi düzene sokan ilaçlar ayrı bir gruptur. Bu ilaçların kendileri de ritmi etkileyebildiği için seçim dikkatle yapılır ve kullanım sırasında elektrokardiyografi ile izlenir.

Atriyal fibrilasyonda ayrıca pıhtı önleyici tedavi gündeme gelir. Bu tedavinin amacı ritmi düzeltmek değil, inmeyi önlemektir.

Ablasyon

Ablasyon, ritmi başlatan ya da sürdüren odağın etkisizleştirilmesidir. Kasıktan ilerletilen kateterlerle kalbin içine ulaşılır. Hedef bölgeye ısı ya da soğuk enerji uygulanır; iki tekniğin farkı ve seçimi belirleyen ölçütler sıcak ve soğuk ablasyon farkı sayfasında karşılaştırılmıştır.

Yöntem özellikle kulakçık kaynaklı hızlı ritim ataklarında ve seçili atriyal fibrilasyon hastalarında kalıcı sonuç verir. Açık ameliyat değildir; hasta çoğunlukla kısa süre içinde taburcu olur.

Cihaz tedavileri

Kalp pili. Yavaş ritim ve ileri iletim bloğu olan hastalarda kullanılır. Kalbin kendi uyarısı yetersiz kaldığında devreye girer ve gerekli atımı sağlar.

Şok verebilen cihazlar. Karıncık kaynaklı tehlikeli ritim riski yüksek hastalarda takılır. Cihaz ritmi sürekli izler ve gerektiğinde müdahale eder.

İşlemlerin nasıl yapıldığı, hazırlık ve iyileşme dönemi Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır. Hangi hastada ilaçla devam edildiği, hangi hastada işlemin öne çıktığı ise ritim için ilaç ya da işlem kararı sayfasında karşılaştırılmıştır. İşlem gerektiren hastalarda ilgili merkeze yönlendirme yapılır; ilaç düzeni ve cihaz takibi muayenehanede sürdürülür.

Günlük yaşamda alınacak önlemler

• Enerji içeceklerinden uzak durun; kahveyi ölçülü tutun.
• Alkolü azaltın; ataklarınız alkolle ilişkiliyse bırakın.
• Sigarayı bırakın.
• Uyku düzeninizi koruyun; uykusuzluk atakları artırır.
• Horlama ve tanıklı solunum durması varsa uyku tetkiki isteyin.
• Reçetesiz ilaç ve bitkisel ürün kullanmadan önce hekime sorun.
• Çarpıntı günlüğü tutun; atak saatini ve süresini yazın.
• İdrar söktürücü kullanıyorsanız kan tuzlarınızı düzenli ölçtürün.

Takip düzeni

Ritim bozukluğu tanısı alan hastada kontrol aralığı tipe göre belirlenir. Erken vuruları olan ve kalp yapısı normal hastada yılda bir kontrol yeterli olabilir. İlaç başlanan ya da cihaz takılan hastada aralık kısalır.

Kontrolde yakınma sorgulanır, nabız ve kan basıncı ölçülür, elektrokardiyografi çekilir. Gerektiğinde ritim holteri yenilenir. Cihazı olan hastalarda cihaz denetimi belirli aralıklarla yapılır.

Sık sorulan sorular