Kalp Krizi Anında Ne Yapılmalı?

Kısa cevap

Yapılması gerekenler üç adımda toplanır: önce 112 aranır, sonra hasta dinlendirilip hareket ettirilmez, bilinç kapanırsa göğse bası hemen başlatılır.

Yapılmaması gereken tek bir şey diğerlerinin önüne geçer; hastayı özel araçla hastaneye götürmek hem zaman hem de yolda müdahale olanağı kaybettirir. Ambulansta ilk EKG yol boyunca çekilebilir ve kalbi duran hastaya müdahale araç içinde başlayabilir.

Hangi belirtiler kalp krizini düşündürür?

En bilinen tablo göğüs ağrısıdır; ağrı baskı, sıkışma ya da göğsün üstüne ağırlık binmesi gibi tarif edilir. Genellikle göğsün ortasında duyulur ve yirmi dakikadan uzun sürer.

Ağrı yalnızca göğüste kalmayabilir; sol kol, iki kol, sırt, boyun, çene ve mide üstü sık görülen yayılma yerleridir.

Ağrıya eşlik eden bulgular tabloyu ağırlaştırdığı için önemlidir:

• Soğuk terleme ile birlikte ciltte solukluk ve nemli bir görünüm
• Bulantı ya da kusma, özellikle mide üstünde duyulan ağrıyla birlikte
• Dinlenirken bile geçmeyen ve giderek artan nefes darlığı
• Çarpıntı ya da nabzın düzensiz attığı duyusu
• Bayılacak gibi olma, göz kararması ve belirgin halsizlik

Bazı kişilerde göğüs ağrısı hiç olmaz; şeker hastalarında, ileri yaşta ve kadınlarda tablo daha sessiz seyredebilir. Bu kişilerde nefes darlığı, yorgunluk ve bulantı tek belirti olarak ortaya çıkabilir, bu nedenle yalnızca göğüs ağrısı beklenmez.

Bu belirtilerin hangi durumlarda kalp kaynaklı olduğu ve hangi tetkiklerle ayırt edildiği Kalp Krizi sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

İlk dakikalarda adım adım ne yapılır?

Aşağıdaki sıra, ambulans gelene kadar geçen süreyi verimli kullanmanızı sağlar:

1. 112'yi arayın. Adresi açık söyleyin; hastanın yaşını, şikâyetini, ne zaman başladığını ve kullandığı ilaçları eksiksiz bildirin.
2. Hoparlörü açın. Görevlinin yönlendirmesi süreç boyunca işe yarar ve elleriniz serbest kalır.
3. Hastayı dinlendirin. Oturur ya da yarı yatar konum çoğu kişide rahat gelir; hastayı yürütmeyin ve merdiven çıkarmayın.
4. Sıkan giysileri gevşetin. Yaka, kemer ve kravat açılır, üst giysinin düğmeleri çözülür.
5. Ortamı havalandırın. Pencere açılır ve odadaki kalabalık uzaklaştırılır.
6. Yanından ayrılmayın. Bilinç ve solunum durumu sürekli izlenir, değişiklik olursa 112'ye bildirilir.
7. Kendi kararınızla ilaç vermeyin. Yalnızca 112 görevlisinin yönlendirdiği ya da hastaya daha önce reçete edilmiş dilaltı ilaç kullanılır.

Hastanın ilaç kutularını ya da yazılı listesini hazır etmeniz gelen ekibin işini belirgin biçimde kolaylaştırır. Varsa eski kalp raporları ve işlem epikrizi de aynı yere konur.

Ne yapılmaz?

Aşağıdaki maddeler ilk dakikalarda en sık yapılan ve sonucu doğrudan etkileyen hatalardır:

• Ambulans beklemek yerine özel araçla hastaneye yola çıkmak
• Hastayı yürütmek, ayakta bekletmek ya da merdivenden indirmeye çalışmak
• Ağrı geçti diye 112 çağrısını iptal etmek ve değerlendirmeden vazgeçmek
• Başka bir kişiye yazılmış ilaçları hastaya vermek
• Bilinci bulanık olan hastaya bir şey yedirmek ya da içirmek
• Limon, soğan ve benzeri yöntemlerle zaman kaybetmek
• Hastayı yalnız bırakıp yardım aramak için dışarı çıkmak

Bu maddelerin arasında en yanıltıcı olanı üçüncüsüdür; ağrının geçmesi tehlikenin geçtiği anlamına gelmez, çünkü damardaki tıkanıklık sürebilir ve tablo kısa süre içinde yeniden ağırlaşabilir.

Ambulans gelene kadar ne yapılır?

Hastanın yanında kalınır ve bilinç ile solunum durumu düzenli aralıklarla kontrol edilir. Hasta konuşabiliyorsa sakin bir ses tonuyla konuşmak yararlı olur, çünkü panik hem nabzı hem de tansiyonu yükseltir.

Kapı açık bırakılır ve adres yönlendirmesi için bir kişi binanın dışında bekler. Apartman ve site girişlerinde ekibin kaybettiği süre çoğu zaman bu basit önlemle kısalır.

Hastanın kimliği, ilaç listesi ve varsa son epikrizi bir arada tutulur; bu belgeler hastanede verilecek ilk kararı hızlandırır.

Bilinç kapanır ve solunum durursa

Bu tabloya kalp durması denir ve beklemek her geçen dakikada zarar verir. Adımlar aşağıdaki gibidir:

1. Hastayı sert bir zemine sırtüstü yatırın ve göğsünü açıkta bırakın.
2. Omuzlarından hafifçe sarsarak ve yüksek sesle seslenerek yanıt verip vermediğini kontrol edin.
3. Yanıt yoksa 112'yi arayın, hoparlörü açın ve çevrenizdeki birinden yardım isteyin.
4. Solunumu on saniye kadar izleyin; soluk yoksa ya da düzensiz ve iç çekme biçimindeyse solunum yok kabul edilir.
5. İki elinizi üst üste göğsün ortasına koyun ve kollarınızı dirsekten bükmeden düz tutun.
6. Dakikada yüz ile yüz yirmi arasında bir hızla, göğsü belirgin biçimde çökertecek güçte bası uygulayın.
7. Her basıdan sonra göğsün kendiliğinden geri dönmesine izin verin ve elinizi göğüsten kaldırmayın.
8. Yakında otomatik şok cihazı varsa getirilmesini isteyin ve cihazın sesli yönergelerini adım adım izleyin.

Bası, 112 ekibi gelene kadar ya da hasta yanıt verene kadar sürdürülür. Yorulursanız yanınızdaki kişiyle değişin; değişimin ara vermeden yapılması basının etkisini korur.

Nefes vermeyi bilmiyorsanız yalnızca göğse bası uygulamak da yararlıdır, çünkü bu tabloda hiç bası yapmamak en kötü seçenektir.

Neden zaman bu kadar önemli?

Kalp krizinde kalbi besleyen damarlardan biri tıkanır ve o damarın beslediği kas bölgesi kansız kalır. Kansız kalan kas dakikalar içinde hasar görmeye başladığı için damar açıldığında kurtarılabilen bölüm geçen süreyle doğrudan ilişkilidir.

Bu nedenle hastaneye varış süresi tedavinin kendisinin bir parçası sayılır. Ambulans çağrısı, damarı açacak işleme giden yolu kısaltır; kalp damarlarına yönelik işlemlerin nasıl yürüdüğü Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır.

Kriz geçtikten sonraki dönem

Hastaneden çıkıştan sonra ilaç düzeni ve takip aralığı belirlenir; bu dönemin en önemli başlığı ilaçların düzenli kullanılmasıdır.

Kontrol görüşmelerinde tansiyon, nabız, kan tetkikleri ve kalbin kasılma gücü birlikte değerlendirilir, gerekirse ilaç dozları güncellenir.

Yeniden göğüs ağrısı, nefes darlığında artış ya da bacaklarda şişlik gelişirse randevu beklenmez. Bu durumda 112'yi arayın ya da en yakın acil servise hemen başvurun.

Sık sorulan sorular