Şeker Hastalığı ve Kalp

Kısa cevap

Şeker hastalığı yalnızca kan şekerinin yüksek olması değildir. Yüksek şeker zamanla damar duvarında hasar bırakır ve bu hasar kalbi besleyen damarları da kapsar.

Bu nedenle şeker hastalığı olan kişide kalp değerlendirmesi, yakınma beklemeden yapılır. Amaç hastalığı kurulduktan sonra yakalamak değil, riski erken ölçmektir.

Bu sayfa üç soruya yanıt verir: şeker damarları nasıl etkiler, belirtiler neden farklı görünür ve hangi ölçümler düzenli izlenir.

Şeker damarları nasıl etkiler?

Kanda uzun süre yüksek kalan şeker, damarın iç yüzeyini kaplayan ince tabakaya zarar verir. Bu tabaka damarın esnekliğini ve kan akışının düzenini korur.

Zarar gören yüzeyde yağ birikimi daha kolay yerleşir. Böylece damar duvarında plak gelişimi hızlanır ve damarın iç çapı zamanla daralır.

Süreç yalnızca büyük damarlarda yürümez. Küçük damarlar da etkilenir; böbrek, göz ve sinirlerde görülen bulgular bu küçük damar hasarının sonucudur.

Bu iki düzeyin birlikte etkilenmesi, şeker hastalığında riskin daha yüksek sayılmasının nedenidir. Damar hasarının kalpte hangi hastalığa dönüştüğü kalbi besleyen damarların daralması sayfasında anlatılmıştır.

Belirtiler neden daha sessiz olur?

Şeker hastalığı olan kişide kalp krizi klasik tabloyla gelmeyebilir. Bunun nedeni ağrı duyusunu taşıyan sinirlerin yıllar içinde etkilenmesidir.

Bu durumda göğüs ağrısı hafif kalır ya da hiç olmaz. Yerine şu yakınmalar öne çıkar:

• Efor sırasında beklenmeyen nefes darlığı
• Günlük işleri güçleştiren olağandışı yorgunluk
• Soğuk terleme ve bulantı duyusu
• Nedeni açıklanamayan çarpıntı
• Şeker değerlerinde beklenmedik bozulma

Bu tablo "ağrı yok, demek ki kalp değil" yorumunu geçersiz kılar. Yeni başlayan ve eforla artan bir yakınma, ağrı olmasa da değerlendirilir.

Kalp krizinin seyri ve tedavisi kalp krizi sayfasında ele alınmıştır. Kadınlarda belirtilerin benzer biçimde daha az tipik olabildiği kadınlarda kalp hastalığı sayfasında anlatılmıştır.

İzlem neden yalnızca şeker üzerinden yürümez?

Şeker hastalığında kalp riskini belirleyen tek değer kan şekeri değildir. Risk dört başlığın toplamıdır: kan şekeri, tansiyon, kan yağları ve böbrek işlevi.

Tansiyon. Şeker hastalığı ile tansiyon yüksekliği bir arada bulunduğunda böbrek ve damar hasarı hızlanır. Bu nedenle tansiyonun evde ölçülmesi ve kaydının tutulması istenir. İzlemin nasıl yapıldığı tansiyon yüksekliği sayfasında anlatılmıştır.

Kan yağları. Şeker hastalığında kolesterol hedefi çoğu zaman daha sıkı tutulur. Hedef değer risk düzeyine göre belirlenir; ayrıntısı kolesterol yüksekliği sayfasındadır.

Gebelikte gelişen şeker yüksekliği. Doğumdan sonra düzelse bile, ilerleyen yıllarda şeker hastalığı ve damar hastalığı riskini arttıran bir işaret kabul edilir. Gebelikte kalbin karşılaştığı yük ve izlem düzeni gebelikte kalp ve dolaşım değişiklikleri sayfasında anlatılmıştır.

Uykuda solunum durması. Şeker hastalığı bulunan kişilerde bu tablo daha sık görülür ve tansiyonun gece yükselmesine yol açar. Kalp açısından önemi uykuda solunum durmasının kalbe etkisi sayfasında ele alınmıştır.

Böbrek işlevi. Kan tetkikiyle ölçülen böbrek işlevi ve idrarda protein kaçağı, damar hasarının erken göstergesidir. Bu iki ölçüm ilaç seçimini de etkiler.

Sigara. Şeker hastalığı ile sigara kullanımının bir arada bulunması istenmez, çünkü ikisi aynı damar tabakasını hedef alır. Bırakmanın kazancı ve izlenen yöntem sigaranın kalp üzerindeki etkisi sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

Hangi tetkikler yapılır?

Yakınması olmayan kişide değerlendirme basit adımlarla başlar: muayene, tansiyon ölçümü, elektrokardiyografi ve kan tetkikleri. Bu adımlar riskin düzeyini gösterir.

Yakınma varsa ya da risk yüksek bulunursa değerlendirme ileri tetkiklerle sürdürülür. Kalbin yapısı ve kapakları görüntüleme ile incelenir; efor kapasitesi ve ritim kaydı ayrıca değerlendirilir.

Hangi tetkikin yapılacağı standart bir listeye göre değil, muayene bulgusuna göre belirlenir. Tetkiklerin tek tek ne ölçtüğü Tanı ve Testler bölümünde anlatılmıştır.

Şeker hastalığında ayak muayenesi ve göz dibi değerlendirmesi de ihmal edilmez. Bu iki bulgu küçük damar hasarının görünen yüzüdür ve kalp riski hakkında bilgi verir.

Günlük yaşamda ne değişir?

Aşağıdaki başlıklar hem kan şekerini hem damar riskini birlikte etkiler:

• Tansiyonu evde ölçün ve değerleri yazılı tutun
• Haftada en az yüz elli dakikalık orta şiddetli hareketi düzene yerleştirin
• Tuz alımını azaltın; hazır çorba, salça ve turşu gizli tuz kaynağıdır
• Sigarayı bırakın; şeker hastalığının yanında bu başlık daha çok önem taşır
• Kilo kaybı hedefini küçük ve sürdürülebilir tutun
• Düşük şeker ataklarını not edin ve hekiminize bildirin

Beslenme düzeninin ayrıntısı kalp dostu beslenme sayfasında anlatılmıştır. Hareket düzeninin nasıl kurulduğu ise Hasta Rehberi bölümündedir.

İlaç tedavisinde bazı gruplar kan şekerini düşürmenin ötesinde kalp ve böbrek üzerinde koruyucu etki gösterir. Bu nedenle ilaç seçimi yalnızca şeker değerine bakılarak yapılmaz; kalp ve böbrek durumu da hesaba katılır. Seçimi hekim yapar.

Hangi durumda beklemeden başvurulur?

Aşağıdaki tablolarda kontrol tarihi beklenmez. 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Yirmi dakikadan uzun süren göğüs ağrısı ya da göğüste baskı duyusu
• Ağrı olmadan gelişen, dinlenmekle geçmeyen nefes darlığı
• Soğuk terleme ve bulantıyla birlikte gelen halsizlik
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma duyusu
• Konuşmada bozulma, yüzde veya kolda ani güç kaybı
• Bacakta tek taraflı, hızla gelişen şişlik ve ağrı
• Bilinç bulanıklığı ile birlikte çok yüksek ya da çok düşük şeker değeri

Ağrının hafif olması ya da hiç olmaması başvuruyu geciktirmek için neden değildir. Daha hafif yakınmalarda iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.

Sık sorulan sorular