Kalp Krizi (Miyokart Enfarktüsü)

Kalp krizi nedir?

Kalp kasını besleyen koroner damarların duvarında yıllar içinde plak birikir. Plağın üzerini ince bir örtü kaplar. Bu örtü yarıldığında vücut bir yaralanma gibi tepki verir ve o noktada pıhtı oluşturur. Pıhtı damarı tıkadığında ilerisindeki kas dokusuna kan gitmez.

Kan gitmeyen kas dokusu dakikalar içinde zarar görmeye başlar. İlk saatlerde hasar geri çevrilebilir; süre uzadıkça doku kalıcı olarak kaybedilir. Kaybedilen kas yerine nasır dokusu gelir ve kalbin kasılma gücü azalır.

Bu nedenle kalp krizi bir "bekleyip görme" durumu değildir. Tedavinin başarısı, belirtinin başlamasından damarın açılmasına kadar geçen süreye bağlıdır.

Kalp krizi ile anjina arasındaki fark

Anjina, damarın daralması nedeniyle efor sırasında ortaya çıkan ve dinlenmekle geçen göğüs baskısıdır. Kas dokusu kalıcı zarar görmez. Bu süreç kalp damarlarında darlık sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

Kalp krizinde ise damar tıkanır ve doku ölümü başlar. Ağrı dinlenmekle geçmez, süresi uzar ve şiddeti artar. Kan tetkiklerinde kas hasarını gösteren değerler yükselir.

Bazı hastalarda tablo ikisinin arasındadır: ağrı dinlenirken gelir ama doku hasarı henüz oluşmamıştır. Bu duruma kararsız anjina denir ve kalp krizi gibi acil değerlendirilir.

Krizin iki tipi

Elektrokardiyografi bulgusuna göre iki ana tip tanımlanır.

ST yükselmeli kriz. Damar tümüyle tıkanmıştır. Elektrokardiyografide belirgin bir değişiklik görülür. Bu tabloda damarın en kısa sürede açılması gerekir; hasta doğrudan anjiyografi salonuna alınır.

ST yükselmesiz kriz. Damar kısmen tıkalıdır ya da tıkanıklık geçicidir. Elektrokardiyografide değişiklik daha siliktir; tanı kan tetkikleriyle desteklenir. Bu grupta da anjiyografi planlanır ancak zamanlama risk düzeyine göre belirlenir.

Ayrımı hasta yapamaz. Bu yüzden her iki tabloda da tek doğru davranış 112'yi aramaktır.

Neden olur?

Doğrudan neden, plağın yarılması ve üzerinde pıhtı oluşmasıdır. Bu olayı hazırlayan zemin ise yıllar içinde biriken risk etkenleridir.

Zemini hazırlayan etkenler

• Sigara. Pıhtılaşma eğilimini artırır ve damar iç yüzeyini zedeler. Genç yaşta görülen krizlerde en sık bulunan etkendir.
• Kolesterol yüksekliği. Plağın yapı taşını sağlar ve örtünün incelmesine katkı verir.
• Yüksek tansiyon. Damar duvarına binen sürekli yük hasarı hızlandırır. Ayrıntılar Hipertansiyon sayfasındadır.
• Şeker hastalığı. Damar hastalığını yaygınlaştırır ve ağrı belirtisini zayıflatır.
• Kilo fazlalığı ve hareketsizlik. Diğer etkenlerin tümünü kötüleştirir.
• Ailede erken kalp hastalığı öyküsü. Kalıtsal yatkınlığı gösterir.
• Uyku apnesi. Gece tekrarlayan solunum durmaları kalbi zorlar.

Tetikleyiciler

Krizin başladığı an rastlantısal değildir. Bazı durumlar plağın yarılmasını kolaylaştırır: alışılmadık ağır bedensel efor, yoğun öfke ya da üzüntü, soğuk havada ani efor, ağır enfeksiyon ve uykusuzluk. Sabahın ilk saatleri krizin daha sık görüldüğü dönemdir.

Daha seyrek nedenler

Her kalp krizi plak yarılmasına bağlı değildir. Damarın kendiliğinden yarılması, damar spazmı, ağır kansızlık, uzun süren çok hızlı ritim ve bazı maddelerin kullanımı da kas hasarına yol açabilir. Genç hastalarda ve risk etkeni bulunmayan kişilerde bu nedenler ayrıca araştırılır.

Belirtileri nelerdir?

En tipik belirti göğsün orta bölümünde duyulan baskıdır. Hastalar bu duyguyu şöyle anlatır: göğse oturmuş bir ağırlık, sıkışma, yanma, mengeneyle sıkılma hissi.

Belirtinin ayırt edici özellikleri şunlardır:

• Yirmi dakikadan uzun sürer
• Dinlenmekle geçmez
• Sol kola, iki kola, boyuna, çeneye, sırta ya da mide üstüne yayılabilir
• Soğuk ve yapış yapış bir terleme eşlik eder
• Bulantı, kusma ve karın üstünde şişkinlik hissi olabilir
• Nefes darlığı ve boğulma duygusu görülebilir
• Solukluk, halsizlik ve ölüm korkusu bildirilir
• Bayılacak gibi olma ya da bayılma görülebilir

Tipik olmayan belirtiler

Hastaların bir bölümünde klasik göğüs baskısı hiç olmaz. Bu grupta öne çıkan yakınmalar şunlardır: ani başlayan nefes darlığı, açıklanamayan yoğun yorgunluk, mide üstünde hazımsızlığı andıran rahatsızlık, bulantı, sırt ağrısı ve bilinç bulanıklığı.

Tipik olmayan seyir kadınlarda, ileri yaşta, şeker hastalarında ve böbrek yetmezliği olanlarda daha sıktır. Bu gruplarda tanı sıklıkla gecikir; çünkü yakınma başka nedenlere bağlanır.

Yanıltıcı yorumlar

Hastaların başvuruyu geciktirmesine yol açan yaygın düşünceler vardır: "gazdır", "kaslarım tutulmuş", "soğuk almışım", "yaşım genç, olamaz", "geçer, biraz uzanayım". Bu yorumların hiçbiri kriz olasılığını azaltmaz.

Ağrının antiasit ilaçla ya da uzanmakla hafiflemesi de kalp dışı olduğunu göstermez. Ayrım yalnızca elektrokardiyografi ve kan tetkikleriyle yapılır.

Ne zaman ve nasıl başvurulmalı?

112'yi hemen arayın:

• Göğüste yirmi dakikadan uzun süren baskı ya da sıkışma varsa
• Ağrı dinlenmekle geçmiyorsa
• Soğuk terleme, bulantı, solukluk eşlik ediyorsa
• Ağrı kola, çeneye, boyuna ya da sırta yayılıyorsa
• Ani ve şiddetli nefes darlığı varsa
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma varsa
• Bilinen göğüs ağrınız ilk kez dinlenirken çıktıysa

112 gelene kadar yapılması gerekenler:

• Kişiyi oturur ya da yarı yatar durumda dinlendirin; yürütmeyin.
• Sıkan giysileri gevşetin, ortamı havalandırın.
• Alerjisi ve kanama sorunu yoksa, yönlendirme doğrultusunda aspirin çiğnetilebilir.
• Hekimin daha önce verdiği dilaltı ilaç varsa ve tansiyon düşük değilse kullanılabilir.
• Yanında kalın, yalnız bırakmayın.
• Bilinç kapanır ve solunum yoksa, telefondaki görevlinin yönlendirmesiyle göğüs basısına başlayın.

Yapılmaması gerekenler:

• Kendi aracınızla yola çıkmak
• Ağrının geçmesini bekleyip yatmak
• Yemek ya da içecek vermek
• "Hastanede sıra bekleriz" diye başvuruyu ertelemek

Kriz sonrası kontrol

Hastaneden çıktıktan sonra ilk kontrol kısa aralıkla planlanır. Bu görüşmede ilaç düzeni gözden geçirilir, yakınmalar sorgulanır, elektrokardiyografi çekilir ve kan tetkikleri istenir. Hastanedeki işlem raporunu ve taburcu belgelerini getirmeniz beklenir.

Tedavi ve sonraki dönem

Hastanede yapılanlar

Kalp krizi hastane tedavisi gerektirir. Amaç tıkanan damarı en kısa sürede açmaktır.

• Anjiyografi ve stent. En sık kullanılan yol budur. Kasıktan ya da koldan ilerletilen kateterle tıkalı bölge bulunur, balonla açılır ve stent yerleştirilir.
• Pıhtı çözücü tedavi. Anjiyografi olanağına ulaşmanın gecikeceği durumlarda damardan pıhtı çözücü ilaç verilebilir.
• Bypass ameliyatı. Yaygın ve çok damarlı hastalıkta, anatominin uygun olmadığı durumlarda seçilir.
• İlaç tedavisi. Kan sulandırıcılar, beta blokerler, kolesterol düşürücüler ve gerekli görülen destek ilaçları başlanır.

İşlemlerin nasıl yapıldığı, süreleri ve iyileşme dönemi Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır.

Taburculuk sonrası ilaç düzeni

Kriz geçiren hastada ilaçlar yakınmayı geçirmek için değil, yeni bir olayı önlemek için kullanılır. Bu nedenle kendinizi iyi hissetseniz de sürdürülür.

Düzende genellikle şu gruplar bulunur: iki ayrı kan sulandırıcı ilacın belirli bir süre birlikte kullanımı, kolesterol düşürücü tedavi, beta bloker ve kalbi koruyucu etkisi gösterilmiş diğer ilaçlar. Stent takılan hastada kan sulandırıcı tedaviye ara verilmesi ciddi sonuç doğurabilir; diş çekimi ve ameliyat gibi durumlarda karar hekime sorulur.

Takip tetkikleri

Kontrollerde EKG çekilir ve gerekli görüldüğünde ekokardiyografi ile kalbin kasılma gücü ölçülür. Kasılma gücündeki azalma, ek tedavi kararlarını yönlendirir.

Kan tetkiklerinde kolesterol alt grupları, böbrek işlevleri, kan şekeri ve kan sayımı izlenir. Kolesterol hedefi kriz geçiren hastada daha düşük tutulur; değer hedefe ulaşmadıysa tedavi güçlendirilir.

Ritim yakınması olan hastalarda ritim holteri planlanır. Efor kapasitesinin ölçülmesi gerektiğinde efor testi yapılır. Kan basıncının gerçekten hedefte olup olmadığı tansiyon holteri ile ölçülebilir. Damarların dıştan görüntülenmesi gerektiğinde koroner BT anjiyografi gündeme gelir.

Kriz sonrası gelişebilen tablolar

Kriz sonrası dönemde üç tablo ayrıca izlenir:

• Kasılma gücünde azalma. Kaybedilen kas dokusu genişse kalbin pompalama gücü düşer. Bu süreç kasılma gücü düşmüş kalpte izlenen yol başlığında anlatılmıştır.
• Ritim bozuklukları. Nasır dokusu elektriği farklı iletir ve yeni ritim sorunlarına zemin hazırlar. Ritim bozukluğu çeşitleri ayrı sayfada anlatılmıştır.
• Kulakçık kaynaklı düzensiz ritim. Kriz sonrası ortaya çıkabilir ve inme riski taşır. Bu tablonun çerçevesi atriyal fibrilasyonda inme riski ve izlem sayfasında anlatılmıştır.

Kalp damar rehabilitasyonu

Kriz sonrası dönemde denetimli egzersiz programları iyileşmeyi hızlandırır. Program kişinin ölçülen efor kapasitesine göre düzenlenir. Yürüyüş süresi haftalar içinde kademeli olarak artırılır.

Rehabilitasyonun bedensel olmayan yanı da vardır. Kriz geçiren hastaların önemli bir bölümünde kaygı ve uyku bozukluğu görülür. Bu yakınmaların dile getirilmesi beklenir; çünkü tedaviye uyumu doğrudan etkiler.

Yeniden olayı önleyen adımlar

• Sigaranın tümüyle bırakılması
• Kolesterolün hedef değere indirilmesi
• Kan basıncının hedef aralıkta tutulması
• Kan şekerinin denetimi
• Haftanın çoğu günü düzenli yürüyüş
• Tuzun ve doymuş yağın azaltılması
• Kilo denetimi
• İlaçların kesintisiz kullanımı
• Grip ve zatürre aşılarının gündeme alınması

Bu adımların her biri ayrı ayrı katkı verir. Birlikte uygulandıklarında yeni bir olay olasılığı belirgin biçimde azalır.

İlk dakikalarda yapılacaklar ayrı bir rehberde toplanmıştır; 112 çağrılırken yapılacaklar sayfası bu adımları sırayla anlatır. Stent takılan kişilerde ilaç düzeni ve uzun dönem takip stent sonrası ilaç düzeni sayfasında ele alınmıştır.

Sık sorulan sorular