Hasta Rehberi
Kalp Hastasında Egzersiz
Kalp hastalığı olan kişi hangi egzersizi ne kadar yapabilir, şiddet nasıl ayarlanır, hangi belirtide egzersiz durdurulur? Kurallar adım adım anlatılıyor.
Uzm. Dr. Gündüz Yıldız yazdı ve tıbbi olarak gözden geçirdi · · Künye ve kaynaklar
Kalp hastalığı olan kişilerin büyük bölümünde düzenli hareket yasaklanmaz, önerilir. Hedef haftada en az yüz elli dakikalık orta şiddetli etkinliktir ve şiddet en pratik olarak konuşma ölçütüyle ayarlanır: nefes hızlanır ama cümle kurulabilir. Göğüs ağrısı, olağandışı nefes darlığı, baş dönmesi ya da düzensiz çarpıntıda etkinlik durdurulur.
Kısa cevap
Düzenli hareket tansiyonu düşürür, kan şekerini ve kolesterolü düzenler, kilo kontrolüne yardım eder ve kalp hastalığının ilerlemesini yavaşlatır. Bu etki ilaçların yerine geçmez, onların yanında çalışır.
Kalp hastalığı olan kişide sorulan soru "hareket etsin mi" değil, "hangi hareketi hangi şiddette yapsın" sorusudur. Yanıt kişinin tablosuna göre değişir.
Bu nedenle kişiye özel bir egzersiz planı muayene, EKG ve gerektiğinde efor testi sonrasında belirlenir. Bu sayfa o planın yerine geçmez; genel kuralları ve durma ölçütlerini anlatır.
Ne kadar ve hangi şiddette?
Genel hedef haftada en az yüz elli dakikalık orta şiddetli etkinliktir. Buna haftada iki gün direnç çalışması eklenmesi istenir.
Hedefe uzak olanlarda başlangıç daha kısa tutulur. On dakikalık yürüyüşlerle başlamak ve süreyi her hafta bir miktar artırmak, baştan uzun süre denemekten daha başarılı olur.
Şiddetin en pratik ölçütü konuşmadır:
- Hafif şiddet. Rahat konuşulur, nefes alışta belirgin değişiklik olmaz.
- Orta şiddet. Nefes hızlanır, cümle kurulabilir ancak şarkı söylenemez. Hedeflenen düzey budur.
- Yüksek şiddet. Konuşmak güçleşir. Kalp hastalığı olan kişide bu düzey ayrıca değerlendirilir.
Nabız takibi yararlıdır, ancak nabzı yavaşlatan ilaç kullananlarda ve kalp pili olanlarda şiddeti doğru yansıtmaz. Bu kişilerde konuşma ölçütü ve zorlanma duyusu esas alınır.
Tansiyon ve nabzın hareketle nasıl değiştiği tansiyon yüksekliğinin izlemi sayfasında ayrıca ele alınmıştır.
Bir egzersiz seansı nasıl kurulur?
Her seans üç bölümden oluşur ve bu sıranın korunması yakınma olasılığını azaltır.
Isınma. Beş ila on dakika yavaş tempoda başlanır. Isınma atlanırsa göğüs yakınması ve ritim düzensizliği olasılığı artar; soğuk havada bu süre uzatılır.
Ana bölüm. Yürüyüş, bisiklet, yüzme ya da hafif koşu gibi sürekli etkinlikler seçilir. Süre yavaş yavaş artırılır, şiddet ise konuşma ölçütüyle sabit tutulur.
Soğuma. Beş dakika yavaşlayarak bitirilir. Aniden durulması baş dönmesine yol açabilir, çünkü bacaklarda toplanan kanın dönüşü yavaşlar.
Direnç çalışmasında iki kural vardır. Nefes tutularak zorlanma yapılmaz ve ağırlık, son tekrarlarda zorlanma duyulacak ancak form bozulmayacak düzeyde seçilir.
Sporla ilgili bir hedef varsa öncesinde ayrı bir değerlendirme yapılır. Bu değerlendirmenin kapsamı spora başlamadan önce yapılan inceleme sayfasında anlatılmıştır.
Tabloya göre ne değişir?
Egzersiz planı kalp hastalığının türüne göre farklılaşır. Aşağıdaki başlıklar sık karşılaşılan durumları özetler.
Damar tıkanıklığı ve stent öyküsü. Yürüyüş erken dönemde başlar, zorlu etkinlikler için verilen süre daha uzundur. Ayrıntılar stent sonrası günlük yaşam sayfasında anlatılmıştır.
Kalp yetmezliği. Düzenli hareket yararlıdır ve nefes darlığını zamanla azaltır. Ancak ani kilo artışı ve artan ayak şişmesi varsa etkinlik artırılmaz, önce durum bildirilir. Bu izlem kalbin yeterince kan pompalayamaması sayfasında ele alınmıştır.
Ritim bozukluğu. Etkinlik sırasında başlayan düzensiz çarpıntı kaydedilir ve bildirilir. Kan sulandırıcı kullanılıyorsa darbe alma olasılığı yüksek sporlar ayrıca değerlendirilir.
Kapak hastalığı. Hafif düzeyde kısıtlama gerekmeyebilir, ileri düzeyde ise etkinlik sınırlandırılır. Karar ekokardiyografi sonucuna göre verilir.
Bu tabloların hiçbirinde "hiç hareket etmeyin" kuralı geçerli değildir. Kısıtlanan şey şiddet ve etkinlik türüdür.
Egzersizi hangi belirtide durdurmalı?
Aşağıdaki belirtilerde etkinlik hemen durdurulur ve durum bildirilir:
- Göğüste ağrı, sıkışma ya da baskı duyusu
- Etkinliğin düzeyine göre beklenmeyen nefes darlığı
- Baş dönmesi, göz kararması ya da bayılacak gibi olma duyusu
- Düzensiz ya da aşırı hızlı çarpıntı
- Soğuk terleme ve bulantı
- Bacakta tek taraflı, yeni gelişen ağrı ve şişlik
Belirti dinlenmeyle geçse bile kontrolde bildirilir. Bir kez görülen ve kendiliğinden geçen yakınma, planın gözden geçirilmesi için yeterli bir nedendir.
Ateşli hastalık dönemlerinde egzersize ara verilir. Bu dönemde kalp kası da etkilenebilir; iyileşmeden sonra başlangıç düzeyi bir miktar geriye alınır.
Sürdürülebilir kılmanın yolları
Egzersizin yararı düzenlilikten gelir, tek seferlik yüklenmeden değil. Aşağıdaki başlıklar sürdürmeyi kolaylaştırır.
Etkinliği günün sabit bir saatine yerleştirmek, iradeye bırakmaktan daha işe yarar. Yürüyüşü ulaşımın parçası yapmak da bu düzeni kurar.
Kayıt tutmak motivasyonu belirgin biçimde artırır. Süre, mesafe ve o gün hissedilen zorlanma düzeyinin not edilmesi yeterlidir.
Ağır yemek sonrasında ve çok sıcak saatlerde etkinlikten kaçınılır. Sıvı alımı artırılır, çünkü sıvı kaybı nabzı yükseltir ve tansiyonu düşürür.
Yakınmalarınızı ve kayıtlarınızı kontrole getirmeniz planın kişiye göre düzenlenmesini sağlar. Görüşmeye nasıl hazırlanılacağı muayeneye hazırlık sayfasında anlatılmıştır.
Hangi durumda beklemeden başvurulur?
Aşağıdaki tablolarda kontrol tarihi beklenmez. 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:
- Yirmi dakikadan uzun süren, baskı tarzında göğüs ağrısı
- Kola, sırta, boyuna ya da çeneye yayılan göğüs ağrısı
- Egzersiz sırasında gelişen bayılma
- Dinlenirken başlayan ve geçmeyen nefes darlığı
- Soğuk terleme ve bulantıyla birlikte gelen göğüs sıkışması
- Konuşmada bozulma, yüzde veya kolda ani güç kaybı
İlk dakikalarda ne yapılacağı acil durumda izlenecek sıra sayfasında anlatılmıştır. Daha hafif seyreden yakınmalarda kontrol tarihinin öne alınması yeterlidir; bildirim için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kalp hastalığım var, spor yapabilir miyim?
Kalp hastalığı olan kişilerin büyük bölümünde düzenli hareket yasaklanmaz, tersine önerilir. Yasaklanan şey, değerlendirme yapılmadan ağır ve yarışma düzeyinde etkinliğe başlanmasıdır. Bu nedenle hangi etkinliğin uygun olduğu muayene ve gerekli tetkiklerden sonra belirlenir.
Haftada ne kadar hareket etmem gerekiyor?
Genel hedef haftada en az yüz elli dakikalık orta şiddetli etkinliktir. Bu süre tek seferde yapılmak zorunda değildir; günlere bölünmesi hem daha kolay hem de daha sürdürülebilir olur. Hedefe uzak olanlarda başlangıç süresi daha kısa tutulur ve kademeli olarak artırılır.
Orta şiddet ne demek, nasıl anlarım?
Orta şiddette nefes alışınız hızlanır ancak konuşmayı sürdürebilirsiniz. Şarkı söyleyemez ama cümle kurabilir durumdaysanız şiddet büyük olasılıkla orta düzeydedir. Konuşmanın güçleştiği düzey yüksek şiddettir ve kalp hastalığı olan kişilerde ayrı değerlendirilir.
Nabzımı takip etmem gerekir mi?
Nabız takibi yararlı olabilir, ancak tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Nabzı yavaşlatan ilaç kullanıyorsanız ya da kalp piliniz varsa nabız değeri şiddeti doğru yansıtmaz. Bu durumda konuşma ölçütü ve zorlanma duyusu daha güvenilirdir.
Ağırlık çalışabilir miyim?
Direnç çalışması çoğu kişide uygundur ve kas gücünü koruduğu için önerilir. Ancak nefesi tutarak zorlanma yapılması istenmez, çünkü bu hareket tansiyonu ani biçimde yükseltir. Ağırlık miktarı ve tekrar sayısı kişiye göre belirlenir.
Göğüs ağrısı olursa devam edebilir miyim?
Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, sıkışma ya da baskı duyusu olursa etkinlik hemen durdurulur. Ağrı dinlenmeyle birkaç dakika içinde geçse bile bildirilmesi gerekir. Yirmi dakikadan uzun süren ağrıda beklenmez, acil başvuru yapılır.
Sıcak ve soğuk havada ne değişir?
Sıcak ve nemli havada sıvı kaybı arttığı için etkinlik günün serin saatlerine alınır ve su tüketimi artırılır. Soğuk havada damarlar daraldığı için ısınma süresi uzatılır ve ağız burun bölgesi korunur. Her iki durumda da yakınma olursa etkinlik kısaltılır.
Stent takıldı, ne zaman başlayabilirim?
Yürüyüş çoğu kişide ilk günlerden başlayarak kademeli olarak artırılır. Ağırlık çalışması ve zorlu etkinlikler için verilen süre daha uzundur ve işlemin nasıl geçtiğine göre belirlenir. Kateterin girdiği bölge iyileşmeden bu bölgeyi zorlayan hareketler yapılmaz.
Yazan ve tıbbi olarak gözden geçiren: Uzm. Dr. Gündüz Yıldız — Kardiyoloji, Manisa
Son gözden geçirme: · Bir sonraki gözden geçirme: 2027-09
Site editörü: mail@gunduzyildiz.com · Editoryal politikamız
Kaynaklar
Randevu
Buradaki bilgiler geneldir. Sizin durumunuzda ne anlama geldiği muayene ve gereken tetkiklerden sonra netleşir. Varsa önceki tetkik ve raporlarınızı yanınızda getirin.