Nefes Darlığı

Hangi nefes darlığı acildir?

112'yi arayın. Aşağıdaki bulgulardan biri varsa bekleme yapmayın:

• Dinlenirken bile geçmeyen şiddetli nefes darlığı
• Yatamama, oturarak nefes almak zorunda kalma
• Konuşurken cümle tamamlayamama
• Dudaklarda, dil ve parmaklarda morarma
• Pembe köpüklü balgam çıkarma
• Nefes darlığıyla birlikte göğüste baskı ya da sıkışma
• Bayılma ya da bilinç bulanıklığı
• Ani başlayan nefes darlığı ve tek taraflı keskin göğüs ağrısı
• Bacakta şişlik ve ağrı ile birlikte ani nefes darlığı
• Boğazda şişme, hışıltı ve ciltte kabarma ile birlikte nefes darlığı

Ani başlayan nefes darlığı, akciğer damarına pıhtı atmasını ya da akciğerin sönmesini düşündürebilir. Bacakta şişlik, uzun yolculuk, ameliyat ve hareketsizlik öyküsü bu yönden ayrıca önemlidir.

112 gelene kadar ne yapılmalı?

• Oturun ve sırtınızı destekleyin; yatmaya zorlamayın.
• Pencereyi açın, dar giysileri gevşetin.
• Hareketi kesin, merdiven çıkmayın, araç kullanmayın.
• Evde oksijen cihazınız varsa hekimin belirlediği akışla kullanın.
• Kullandığınız ilaçların listesini hazır edin; kendi kararınızla yeni ilaç almayın.
• Yanınızdaki kişiye durumu bildirin, yalnız kalmayın.
• Astım ya da kronik akciğer hastalığınız varsa kurtarıcı spreyinizi kullanın.

Kalp yetmezliğinde akciğerlerde biriken sıvı, dinlenirken bile nefes darlığı yapabilir. Bu tablo saatler içinde ağırlaşabildiği için erken başvuru gerekir. Kalp yetmezliğinde tanı ve tedavi basamakları ayrı sayfada ele alınmıştır.

Kalp kaynaklı nedenler

Kalp kaynaklı nefes darlığının temelinde, kalbin dokuların ihtiyaç duyduğu kanı yeterince ileri gönderememesi bulunur. Geride kalan kan akciğer damarlarında basıncı yükseltir ve sıvı akciğer dokusuna sızar.

Kalp yetmezliği

En sık kalp kaynaklı nedendir. Yakınma önce eforla başlar; zamanla daha hafif eforla ortaya çıkar. Yatınca artması, gece uykudan uyandırması ve baş yükseltildiğinde hafiflemesi tipiktir. Bacaklarda şişlik, kilo artışı ve çabuk yorulma eşlik eder. Bacaklarda şişlik ve nefes darlığıyla seyreden tablo ayrı sayfada anlatılmıştır.

Koroner arter hastalığı

Kalbi besleyen damarların daralmasında, göğüs ağrısı yerine yalnızca nefes darlığı görülebilir. Bu tablo özellikle şeker hastalarında, ileri yaşta ve kadınlarda sıktır. Eforla çıkıp dinlenmeyle geçen nefes darlığı bu yönden değerlendirilir. Damar darlığının belirtileri ve izlemi ayrı sayfada ele alınmıştır.

Kalp kapak hastalıkları

Kapak darlığı ve kaçağında kalp yükü artar ve nefes darlığı ortaya çıkar. Yakınma yıllar içinde sinsi biçimde ilerler. Muayenede üfürüm duyulması yol gösterir. Tabloya efor sırasında bayılma eklenmesi, hastalığın karar aşamasına geldiğini gösteren bulgulardan biridir. Kapak darlığı ve kaçağının izlemi ayrı sayfada anlatılmıştır.

Ritim bozuklukları

Atriyal fibrilasyonda kulakçığın katkısı kaybolduğu için efor kapasitesi düşer ve nefes darlığı ortaya çıkar. Hızlı ritim atakları sırasında yakınma belirginleşir. Ayrıntılar Atriyal Fibrilasyon ve Kalp Ritim Bozuklukları sayfalarındadır.

Yüksek tansiyon

Uzun süre denetimsiz kalan basınç kalp duvarını kalınlaştırır ve gevşeme işlevini bozar. Bu durumda kasılma gücü korunmuş olsa da nefes darlığı görülür. Ayrıntılar Hipertansiyon sayfasındadır.

Kalp zarında sıvı birikmesi

Kalbi saran zarın iki yaprağı arasında sıvı toplanması kalbin dolmasını kısıtlar. Nefes darlığı, halsizlik ve boyun damarlarında dolgunluk görülür.

Kalp dışı nedenler

Akciğer hastalıkları

• Kronik akciğer hastalığı. Sigara öyküsü belirleyicidir. Sabah öksürüğü, balgam ve eforla artan nefes darlığı görülür.
• Astım. Hışıltı, gece öksürüğü ve atak biçiminde seyir tipiktir. Alerji öyküsü sıklıkla bulunur.
• Zatürre. Ateş, balgamlı öksürük ve yan ağrısı eşlik eder.
• Akciğer damarına pıhtı atması. Ani nefes darlığı, çarpıntı ve keskin göğüs ağrısı yapar. Acil bir tablodur.
• Akciğer zarları arasında sıvı toplanması. Yatarken artan nefes darlığı ve tek taraflı ağrı yapabilir.
• Akciğer dokusunun sertleşmesi. Kuru öksürük ve giderek artan nefes darlığıyla seyreder.
• Uyku apnesi. Gece boğulma hissiyle uyanma, horlama ve gündüz uykululuğu görülür.

Kan değerleriyle ilgili nedenler

• Kansızlık. Oksijen taşıma kapasitesi azalır; eforla nefes darlığı, halsizlik ve solukluk görülür. Kolay saptanır ve düzeltilebilir.
• Aşırı ya da tembel çalışan tiroit. İki durum da nefes darlığı yapabilir.
• Böbrek yetmezliği. Vücutta sıvı ve atık birikimi nefes darlığına yol açar.

Kaygı ve solunum düzeni bozuklukları

Kaygı ve panik atakta hızlı ve yüzeysel soluma görülür. Boğulma hissi, elde ve ağız çevresinde uyuşma, baş dönmesi eşlik eder. Yakınma dakikalar içinde tepe noktasına ulaşır ve dinlenmeyle değil dikkat dağılmasıyla geriler. Bu tanı, kalp ve akciğer nedenleri değerlendirildikten sonra konur.

Diğer nedenler

• Şişmanlık. Göğüs duvarının hareketini kısıtlar ve efor kapasitesini düşürür.
• Kondisyon düşüklüğü. Uzun süre hareketsiz kalanlarda hafif eforda dahi nefes darlığı görülür.
• Gebelik. Diyafram hareketinin kısıtlanmasıyla nefes darlığı sık bildirilir.
• Kas hastalıkları. Solunum kaslarının gücünü etkileyen hastalıklar nefes darlığı yapar.
• Omurga ve göğüs kafesi şekil bozuklukları. Akciğer hacmini sınırlayabilir.
• Reflü. Öksürük ve boğazda tıkanma hissiyle nefes darlığına benzer yakınma yaratabilir.
• İleri derecede kansızlık yapan kronik hastalıklar. Dolaylı yoldan nefes darlığına yol açar.

Ayırt etmede işe yarayan sorular

Şu bilgiler tanıyı yönlendirir:

• Yakınma ne zaman başladı?
• Hangi eforla çıkıyor, dinlenmeyle geçiyor mu?
• Yatınca artıyor mu, kaç yastıkla yatıyorsunuz?
• Gece sizi uykudan uyandırıyor mu?
• Bacaklarınızda şişlik var mı?
• Kilonuz son haftalarda değişti mi?
• Öksürük ya da hışıltı eşlik ediyor mu?

Eforla çıkıp dinlenmeyle geçen bir yakınma ile dinlenirken de süren bir yakınma farklı ağırlıktadır. Bu ayrımı yalnızca sizin gözleminiz verir.

Hangi tetkikler istenir?

• Ekokardiyografi. Kalp kaynaklı nefes darlığının değerlendirilmesinde temel yöntemdir. Kasılma gücü, duvar kalınlığı, kapaklar ve basınç yükü değerlendirilir.
• EKG. Ritim, duvar kalınlaşması ve geçirilmiş kalp krizi bulguları görülür.
• Efor testi. Yakınmanın hangi yükte ortaya çıktığını ve eşlik eden damar hastalığını gösterir.
• Tansiyon holteri. Eşlik eden kan basıncı yüksekliğinin ölçülmesinde kullanılır.
• Ritim holteri. Çarpıntı ile birlikte olan nefes darlığında istenir.
• Koroner BT anjiyografi. Damar darlığı kuşkusunda görüntüleme seçeneği olarak kullanılır.
• Kan tetkikleri. Kan sayımı, kalp yetmezliği belirteci, böbrek işlevleri, tiroit testleri, kan tuzları ve kan şekeri istenir.
• Akciğer filmi. Kalp gölgesi, akciğerdeki sıvı ve akciğer dokusu değerlendirilir.
• Solunum işlev testi. Akciğer kaynaklı nedenlerin ayrımında kullanılır.
• Uyku tetkiki. Horlama ve tanıklı solunum durması olan kişilerde istenir.

Muayenehanede ilk değerlendirmede öykü alınır, kalp ve akciğerler dinlenir, kan basıncı ve nabız ölçülür, bacaklarda şişlik aranır ve elektrokardiyografi çekilir. Tetkik planı bu değerlendirmeden sonra belirlenir. Girişim gerektiren bulgu saptandığında ilgili merkeze yönlendirme yapılır; seçenekler Tedaviler bölümünde anlatılmıştır.

Hekime ne zaman başvurulmalı?

Acil bulgular yukarıda sıralanmıştır. Aşağıdaki durumlarda randevu alarak değerlendirme yapılmalıdır:

• Daha önce yapabildiğiniz bir eforu artık yapamıyorsanız
• Merdiven ve yokuşta yeni başlayan nefes darlığınız varsa
• Nefes darlığınız yatınca artıyorsa
• Gece nefes darlığıyla uyanıyorsanız
• Yastık sayınızı artırmak zorunda kaldıysanız
• Bacaklarınızda ve ayak bileğinizde şişlik varsa
• Kilonuz kısa sürede arttıysa
• Nefes darlığınıza çarpıntı ya da göğüs yakınması eşlik ediyorsa
• Sigara kullanıyorsanız ve öksürüğünüz süreklileştiyse
• Bilinen kalp ya da akciğer hastalığınız varsa ve yakınmanız ağırlaştıysa
• Horlama ve gündüz uykululuğu varsa

Görüşmeye gelirken son iki haftanın kayıtlarını getirin:

• Her sabah aynı koşullarda ölçtüğünüz kilo
• Kaç yastıkla yattığınız
• Hangi eforda durmak zorunda kaldığınız
• Bacaklardaki şişliğin akşam artıp sabah azalıp azalmadığı
• Kullandığınız tüm ilaçların listesi
• Varsa eski ekokardiyografi raporunuz

Nefes darlığında en sık yapılan yanlış, yakınmayı yaşa ve kiloya bağlayarak beklemektir. Kalp kaynaklı nefes darlığında erken tanı, tedavinin sonucunu doğrudan etkiler.

Sık sorulan sorular