Kalp Yetmezliği

Kalp yetmezliği nedir?

Kalp, kanı vücuda pompalayan bir kas pompasıdır. Yetmezlikte bu pompa görevini eskisi gibi yapamaz. Sonuçta iki sorun ortaya çıkar. Birincisi dokulara yeterli kan gitmemesidir; bu yorgunluk ve çabuk yorulma olarak hissedilir. İkincisi kanın geride birikmesidir; bu akciğerlerde nefes darlığı, bacaklarda şişlik olarak görülür.

Adın yarattığı korku çoğu zaman gerçekten daha büyüktür. Yetmezlik, kalbin durması anlamına gelmez. Kalp çalışmayı sürdürür. Günümüzde kullanılan ilaç düzeniyle birçok hasta yıllarca etkin bir yaşam sürdürür ve yakınmaları belirgin biçimde azalır.

Ejeksiyon fraksiyonuna göre gruplar

Kalbin sol karıncığı her kasıldığında içindeki kanın bir bölümünü dışarı atar. Atılan bu bölümün oranına ejeksiyon fraksiyonu denir. Değer ekokardiyografi ile ölçülür ve tedavi seçiminde belirleyicidir.

Düşük ejeksiyon fraksiyonlu yetmezlik. Kasılma gücü azalmıştır. Bu grupta etkinliği gösterilmiş ilaç grupları vardır ve tedavi bu ilaçların birlikte kullanımına dayanır. Bu gruplardan birinin günlük kullanım kuralları beta bloker kullanırken dikkat edilecekler sayfasında anlatılmıştır.

Korunmuş ejeksiyon fraksiyonlu yetmezlik. Kasılma gücü normal görünür ama kalp gevşeyemez, dolamaz. Bu grupta öne çıkan etkenler yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kilo fazlalığı ve ileri yaştır. Tedavi bu etkenlerin denetimi üzerine kurulur.

Orta düzeyde azalmış grup. İki grubun arasında kalan hastalardır; tedavi kişiye göre biçimlendirilir.

Sağ ve sol yetmezlik

Sol taraf yetmezliğinde kan akciğerlerde birikir; nefes darlığı öne çıkar. Sağ taraf yetmezliğinde kan bacaklarda ve karında birikir; şişlik ve karında gerginlik öne çıkar. Çoğu hastada iki tablo bir arada görülür.

Neden gelişir?

Kalp yetmezliği bir son noktadır; farklı hastalıklar aynı noktaya çıkar. En sık nedenler şunlardır:

• Koroner arter hastalığı ve geçirilmiş kalp krizi. Kaybedilen kas dokusunun yerini nasır dokusu alır ve kasılma gücü azalır. Süreç Kalp Krizi sayfasında anlatılmıştır.
• Yüksek tansiyon. Yıllarca yüksek basınca karşı çalışan kalp önce kalınlaşır, sonra gevşeme yeteneğini yitirir. Ayrıntılar Hipertansiyon sayfasındadır.
• Kalp kapak hastalıkları. Darlık ya da kaçak, kalbi uzun süre fazla yükle çalıştırır.
• Ritim bozuklukları. Uzun süre devam eden hızlı ritim, kalp kasını yorar ve kasılma gücünü düşürür. En sık eşlik eden tablo kulakçıkların düzensiz kasılması sayfasında anlatılmıştır.
• Kalp kasının kendi hastalıkları. Kalıtsal ya da nedeni bilinmeyen kas hastalıkları bu gruba girer.
• Şeker hastalığı ve böbrek hastalığı. Hem doğrudan hem dolaylı katkı verir.
• Tiroit hastalıkları. Hem aşırı hem az çalışan tiroit kalbi etkiler.
• Alkol ve bazı ilaçlar. Uzun süreli aşırı alkol kullanımı ve bazı kanser ilaçları kalp kasını zedeler. Kanser tedavisi sırasında kalp işlevinin nasıl izlendiği kanser tedavisi sırasında kalp izlemi sayfasında anlatılmıştır.
• Ağır kansızlık ve uyku apnesi. Kalbin yükünü artırarak tabloyu kötüleştirir.

Nedenin bulunması önemlidir. Bazı nedenler giderildiğinde kalbin gücü belirgin biçimde geri döner; örneğin hızlı ritmin denetim altına alınması ya da kapak sorununun düzeltilmesi.

Kötüleşmeyi tetikleyen durumlar

Kararlı seyreden bir hastada tablo birden bozulabilir. En sık tetikleyiciler şunlardır: ilaçların atlanması, aşırı tuz ya da sıvı alımı, enfeksiyonlar, ritim bozukluğunun başlaması, kan basıncının yükselmesi, kansızlık, böbrek işlevinde bozulma ve iltihap giderici ağrı kesicilerin kullanılması.

Bu listenin bilinmesi hastaneye yatışların önemli bir bölümünü önler.

Belirtileri nelerdir?

Belirtiler yavaş başlar ve çoğu zaman yaşa ya da kilo alımına bağlanır. Başlıca yakınmalar şunlardır:

• Eskiden yorulmadan çıkılan merdivende nefes darlığı
• Yatınca artan, oturunca hafifleyen nefes darlığı
• Gece nefes darlığıyla uyanma
• Ayak bileği ve bacaklarda şişlik
• Karında gerginlik ve şişkinlik
• Çabuk yorulma ve halsizlik
• Gece sık idrara çıkma
• Birkaç gün içinde belirgin kilo artışı
• Kuru ve geceleri artan öksürük
• İştahsızlık ve erken doyma
• Dikkat toplamada güçlük

Yastık sayısı önemli bir ipucudur

Hastaların "eskiden tek yastıkla yatardım, şimdi iki yastık gerekiyor" demesi değerli bir bulgudur. Yatar durumda akciğerlere dönen kan miktarı artar; kalp bunu karşılayamazsa nefes darlığı çıkar. Oturmakla yakınmanın hafiflemesi tabloyu güçlü biçimde düşündürür.

Gece nefes darlığıyla ani uyanma ve pencere açma isteği de aynı düzeneğe bağlıdır.

Kilo takibi neden öne çıkar?

Vücutta su tutulması ilk olarak kiloya yansır. Şişlik ve nefes darlığı görünür hale gelmeden önce tartı artmaya başlar. Bu nedenle her sabah, aynı koşullarda tartılmak istenir.

Kısa süre içinde ortaya çıkan belirgin bir kilo artışı, ilaç ayarının gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir. Bu bilgi telefonla iletildiğinde çoğu zaman hastaneye yatış gerekmeden düzenleme yapılabilir.

Hekime ne zaman başvurulmalı?

112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:

• Dinlenirken de geçmeyen şiddetli nefes darlığı varsa
• Köpüklü ya da pembe renkli balgam çıkıyorsa
• Oturarak bile rahat soluk alamıyorsanız
• Dudaklarda ve parmaklarda morarma varsa
• Göğüs ağrısı eşlik ediyorsa
• Bilinç bulanıklığı ya da bayılma varsa
• Nabız çok hızlı ve düzensiz seyrediyor, buna nefes darlığı ekleniyorsa

Randevu alarak başvurun:

• Birkaç gün içinde belirgin kilo artışı olduysa
• Ayak bileklerindeki şişlik artmaya başladıysa
• Yürüme mesafeniz kısaldıysa
• Gece yastık sayınızı artırmanız gerektiyse
• Gece nefes darlığıyla uyanmaya başladıysanız
• Nabzınız sürekli hızlı seyrediyorsa
• İlacınızın yan etkisi olduğunu düşünüyorsanız
• Yeni bir ilaç başlandıysa ve ödem geliştiyse

Görüşmeye gelirken günlük kilo kaydınızı, ilaç listenizi ve varsa son kan tetkiklerinizi getirin. Bu üç bilgi ilaç ayarını doğrudan belirler.

Tanı ve tedavi seçenekleri

Tanıda kullanılan tetkikler

• Ekokardiyografi. Tanının merkezindeki tetkiktir. Ejeksiyon fraksiyonunu, duvar kalınlığını, kapakları ve dolum basınçlarını gösterir.
• EKG. Ritmi, iletim gecikmesini ve geçirilmiş krizin izini gösterir.
• Kan tetkikleri. Kalp yetmezliği belirteci, kan sayımı, böbrek işlevleri, kan tuzları, tiroit testleri, kan şekeri ve demir düzeyi istenir. Demir eksikliği yetmezlikte sık görülür ve giderilmesi yakınmaları azaltır.
• Akciğer görüntülemesi. Akciğerlerde sıvı birikimi ve kalp gölgesinin büyüklüğü değerlendirilir.
• Ritim holteri. Ritim bozukluğu düşünülen hastalarda planlanır.
• Efor testi. Efor kapasitesinin ölçülmesinde ve egzersiz programının düzenlenmesinde kullanılır.
• Tansiyon holteri. Kan basıncının gün içindeki seyrini gösterir; yetmezlikte hem yüksek hem düşük değerler önemlidir.
• İleri tetkikler. Damar hastalığı araştırılması gereken hastalarda anjiyografi, kas hastalığı düşünülen seçili hastalarda kalp manyetik rezonans görüntülemesi gündeme gelir.

İlaç tedavisi

Düşük ejeksiyon fraksiyonlu yetmezlikte tedavinin temeli, etkinliği gösterilmiş dört ilaç grubunun birlikte kullanılmasıdır:

• Renin anjiyotensin sistemini etkileyen ilaçlar
• Beta blokerler
• Mineralokortikoit reseptör antagonistleri
• Sodyum glukoz taşıyıcısını engelleyen ilaçlar

Bu gruplar yalnızca yakınmayı azaltmakla kalmaz; hastaneye yatış sıklığını düşürür ve yaşam süresini uzatır. Bu nedenle kendinizi iyi hissettiğinizde de sürdürülür.

Yanı sıra su atıcı ilaçlar kullanılır. Bunlar birikmiş sıvıyı atar ve nefes darlığını hızla azaltır. Ancak hastalığın gidişini değiştirmezler; bu yüzden diğer grupların yerini almazlar.

İlaçların dozları küçük başlanır ve kontrollerde kademeli olarak artırılır. Bu artırma sürecinde kan basıncı, nabız, böbrek işlevleri ve kan tuzları izlenir. Doz artırımının tamamlanması aylar alabilir.

Cihaz tedavileri ve girişimler

Bir bölüm hastada ilaç tedavisi yeterli olmaz. Bu durumda ek seçenekler değerlendirilir:

• Kalp pili benzeri özel cihazlar. Karıncıkların birlikte kasılmasını sağlayan cihazlar, iletim gecikmesi olan seçili hastalarda yakınmayı azaltır.
• Şok verebilen cihazlar. Ani ritim bozukluğu riski yüksek hastalarda koruma sağlar.
• Kapak girişimleri. Yetmezliğe yol açan kapak sorununun düzeltilmesi kalbin yükünü hafifletir.
• Damar girişimleri. Koroner darlığın açılması, canlı ama beslenemeyen kas dokusunun işlevini geri kazandırabilir.

Bu işlemlerin kapsamı Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır. İşlem gerektiren hastalarda ilgili merkeze yönlendirme yapılır; ilaç düzeni ve takip muayenehanede sürdürülür.

Günlük yaşam düzeni

• Tuz. Sofra tuzluğu kaldırılır; hazır ve işlenmiş gıdalardaki gizli tuz azaltılır.
• Sıvı. Günlük sıvı sınırı kişiye göre belirlenir ve size ayrıca söylenir.
• Günlük tartı. Her sabah, aynı koşullarda tartılıp yazılır.
• Hareket. Konuşabileceğiniz tempoda düzenli yürüyüş önerilir. Süre kademeli artırılır.
• Alkol. Azaltılır; kas hastalığı alkole bağlı ise tümüyle bırakılır.
• Sigara. Bırakılır.
• Damar riski. Zeminde damar hastalığı varsa kan yağları için belirlenen hedeflerin tutulması, yetmezliğin ilerlemesini yavaşlatır.
• Aşılar. Grip ve zatürre aşıları gündeme alınır; enfeksiyonlar yetmezliği kötüleştirir.
• İlaç uyarısı. İltihap giderici ağrı kesiciler ve bazı soğuk algınlığı ilaçları hekime sorulmadan kullanılmaz.
• Uyku. Horlama ve tanıklı solunum durması varsa uyku tetkiki planlanır.

Takip düzeni

Yeni tanı alan ya da ilaç dozu artırılan hastada kontrol kısa aralıkla yapılır. Kararlı seyreden hastada aralık uzatılır; yılda bir ya da iki kez muayene ve tetkik yeterli olabilir.

Kontrolde yakınma, kilo kaydı ve şişlik değerlendirilir; kan basıncı ve nabız ölçülür; kan tetkikleri yenilenir. Ejeksiyon fraksiyonu belirli aralıklarla ekokardiyografi ile yeniden ölçülür. Değerin yükselmesi tedavinin işe yaradığını gösterir ve düzenin sürdürülmesi gerektiğini anlatır.

Sık sorulan sorular