Kardiyo-Onkoloji

Kardiyo-onkoloji nedir?

Kanser tedavileri son yıllarda belirgin biçimde etkinleşti. Daha çok hasta tedaviyi tamamlıyor ve daha uzun yaşıyor. Bu gelişme yeni bir başlık doğurdu: tedavinin kalp üzerindeki etkileri.

Bazı kanser ilaçları kalp kasının kasılma gücünü azaltabilir. Bazıları kan basıncını yükseltir. Bazıları ritim bozukluğu yapar. Göğüs bölgesine verilen ışın tedavisi ise yıllar sonra kapaklarda ve kalp damarlarında değişiklik doğurabilir.

Kardiyo-onkoloji bu etkileri izler. İşin iki yönü vardır ve ikisi eşit ağırlıktadır.

• Kalbi korumak. Ortaya çıkabilecek sorunu yakınma başlamadan yakalamak.
• Kanser tedavisini korumak. Gereksiz kesintileri ve gecikmeleri önlemek.

İkinci başlık sıklıkla gözden kaçar. Kanser tedavisinin durdurulması da bir risktir. Bu nedenle karar, onkoloji ekibiyle birlikte verilir.

İzlem neyi ölçer?

İzlem beş başlıkta sonuç üretir.

• Kalp kasının kasılma gücü. Ekokardiyografi ile ölçülür. Ölçümün önceki değerlerle karşılaştırılması esastır.
• Kalp hasarı ve yüklenme belirteçleri. Kan tetkikiyle bakılır. Ekokardiyografide değişiklik görülmeden önce yükselebilirler.
• Ritim ve iletim. EKG ile değerlendirilir. Bazı tedaviler iletim süresini uzatır.
• Kan basıncı. Bazı tedavilerde belirgin yükselme görülür ve denetim gerektirir.
• Damar riski. Uzun dönemde damar hastalığı riski değişir.

Tek bir ölçüm tek başına yorumlanmaz. İzlemin değeri, değerlerin zaman içindeki seyrinde yatar. Bu nedenle tedavi öncesinde başlangıç ölçümü alınması gerekir.

Kimlerde izlem gerekir?

Tedaviye bağlı gerekçeler

• Kalp kasını etkileyebilen kemoterapi ilaçları kullanılacaksa
• Meme kanserinde kullanılan hedefe yönelik tedaviler planlanıyorsa
• Kan basıncını yükselten damar hedefli tedaviler başlanacaksa
• Bağışıklık sistemini etkinleştiren tedaviler uygulanacaksa
• Bazı kan kanseri ilaçları kullanılacaksa; bunların bir bölümü düzensiz ritme yol açabilir
• Göğüs bölgesine ışın tedavisi planlanıyorsa
• Daha önce yüksek toplam dozda kemoterapi almışsa
• Birden fazla tedavi bir arada uygulanacaksa

Hastaya bağlı gerekçeler

• Bilinen Kalp Yetmezliği ya da kalp kasında zayıflık
• Bilinen Koroner Arter Hastalığı ya da geçirilmiş Kalp Krizi
• Kalp Kapak Hastalıkları tanısı
• Atriyal Fibrilasyon ve diğer ritim bozuklukları
• Denetim altına alınmamış Hipertansiyon
• Kolesterol Yüksekliği, şeker hastalığı ve böbrek hastalığı
• İleri yaş ve sigara kullanımı
• Çocukluk çağında kanser tedavisi görmüş olmak

Tedavi bittikten sonra izlem gerektirenler

• Göğüs bölgesine ışın tedavisi almış olanlar
• Yüksek toplam dozda kalp kasını etkileyen ilaç almış olanlar
• Tedavi sırasında kalp işlevinde düşüş yaşamış olanlar
• Çocukluk ve genç erişkinlik döneminde tedavi görmüş olanlar

İzlem nasıl yürür?

1. Tedavi öncesi değerlendirme

Bu adım izlemin temelidir ve tedaviye başlamadan önce yapılır.

• Kanser tanısı ve planlanan tedavi protokolü kaydedilir.
• Geçmiş kemoterapi ve ışın tedavisi bilgisi alınır.
• Kalp öyküsü, risk etkenleri ve kullanılan ilaçlar yazılır.
• Muayene yapılır, kan basıncı ve nabız ölçülür.
• EKG çekilir.
• Ekokardiyografi ile kalp kasının gücü ve kapaklar değerlendirilir.
• Gerekli görülürse kalp hasarı ve yüklenme belirteçleri istenir.
• Kolesterol, kan şekeri ve böbrek işlevleri değerlendirilir.

Bu ölçümler başlangıç değerlerini oluşturur. Tedavi sırasındaki her ölçüm bunlarla karşılaştırılır.

2. Risk düzeyinin belirlenmesi

Tedavinin türü ile hastanın kalp durumu birleştirilerek risk düzeyi belirlenir. Düzey, izlem sıklığını belirler. Düşük riskli hastada tedavi bitiminde bir kontrol yeterli olabilir. Yüksek riskli hastada tedavi boyunca yinelenen ölçümler gerekir.

3. Tedavi sırasında izlem

• Ekokardiyografi. Protokole göre belirlenen aralıklarla yinelenir.
• Kan belirteçleri. Seçili tedavilerde her kür öncesinde ya da belirli aralıklarla istenir.
• EKG. İletim süresini etkileyen tedavilerde yinelenir.
• Kan basıncı. Yükseltici etkisi bilinen tedavilerde evde de düzenli ölçülür.
• Ritim holteri. Çarpıntı ve nabız düzensizliğinde istenir.
• Tansiyon holteri. Ölçümler çelişkiliyse gerçek düzeyi gösterir.

4. Risk düşürücü adımlar

• Kan basıncının hedefe getirilmesi
• Kolesterol ve kan şekerinin denetimi
• Sigaranın bırakılması
• Uygun yoğunlukta düzenli hareketin sürdürülmesi
• Gerekli görülen hastalarda koruyucu kalp ilaçlarının başlanması

Son başlıkta karar kişiye göre verilir. Koruyucu ilaç herkese başlanmaz.

Randevuya getirilmesi gerekenler

• Onkoloji ekibinin yazdığı tedavi protokolü
• Geçmiş kemoterapi ve ışın tedavisi kayıtları
• Kullandığınız tüm ilaçların listesi
• Varsa eski EKG ve ekokardiyografi raporları
• Evde ölçtüğünüz kan basıncı kayıtları

Bulgu çıkarsa ne olur?

Ölçümler kararlı. İzlem planlandığı aralıkla sürdürülür. Kanser tedavisinde değişiklik gerekmez.

Sınırda değişiklik var. Kalp kasının gücünde küçük bir düşüş ya da belirteçlerde yükselme görülebilir. Bu grupta ölçüm aralığı kısaltılır ve gerekirse koruyucu ilaç başlanır. Kanser tedavisi çoğu hastada sürdürülür.

Belirgin düşüş ya da yakınma var. Bu grupta kalp yetmezliği tedavisi başlanır. Kanser tedavisinin sürdürülüp sürdürülmeyeceği onkoloji ekibiyle birlikte kararlaştırılır. Kararda kanserin durumu, tedavinin alternatifi ve kalp bulgusunun ağırlığı birlikte değerlendirilir.

Tedavi bittikten sonra

• Tedavi sırasında kalp işlevi düşen hastada izlem sürdürülür.
• Göğse ışın tedavisi almış hastada kapaklar ve kalp damarları yıllar içinde yeniden değerlendirilir.
• Kan basıncı, kolesterol ve kan şekeri hedefleri sürdürülür.
• Girişim gerektiren bulgularda süreç Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır.
• Uzun süreli koruma adımları Hasta Rehberi bölümünde de ele alınmıştır.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

Başlangıç ölçümü olmadan izlem zorlaşır. Tedaviye başlandıktan sonra bulunan bir değerin, tedaviye bağlı olup olmadığı belirsiz kalır. Bu nedenle değerlendirmenin tedavi öncesinde yapılması önemlidir.

Her bulgu tedaviyi kesmez. Kanser tedavisinin durdurulması da ciddi bir karardır. Kalp bulgusu, kanserin durumu gözetilmeden yorumlanmaz.

Yakınmaların ayrımı güçtür. Halsizlik, nefes darlığı ve çabuk yorulma hem kanserin hem tedavinin hem de kalp sorununun belirtisi olabilir. Bu nedenle yakınmalar ölçümlerle birlikte değerlendirilir.

İzlem tedaviyle bitmez. Bazı etkiler yıllar sonra ortaya çıkar. Tedavi bittikten sonra izlemin bırakılması, bu etkilerin gecikmeli fark edilmesine yol açar.

Kayıtlar önemlidir. Kullanılan ilaçların toplam dozu ve ışın tedavisinin alanı, sonraki yılların izlem planını belirler. Bu kayıtların saklanması gerekir.

Beklemeden başvurulması gereken durumlar

112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:

• Göğüs ağrısı yirmi dakikadan uzun sürüyor ve dinlenmekle geçmiyorsa
• Dinlenirken bile geçmeyen ya da hızla ağırlaşan nefes darlığı varsa
• Gece nefes darlığıyla uyanıp oturmak zorunda kalıyorsanız
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma yaşandıysa
• Çok hızlı ya da düzensiz çarpıntıya baş dönmesi eşlik ediyorsa
• Bacaklarda hızla artan şişlik ve kilo artışı varsa

Bağışıklık tedavisi alan hastalarda yeni başlayan göğüs yakınması ve nefes darlığı ayrıca önemlidir. Bu tabloda onkoloji ekibi de aynı gün bilgilendirilmelidir.

Sık sorulan sorular