Ameliyat Öncesi Kardiyolojik Değerlendirme

Ameliyat öncesi kalp değerlendirmesi nedir?

Anestezi ve cerrahi, vücut için geçici bir yüktür. Kan basıncı değişir, kalp hızı artar, sıvı dengesi bozulur ve kan pıhtılaşmaya daha yatkın hâle gelir. Sağlıklı bir kalp bu yükü karşılar. Zorlanan bir kalpte ise ameliyat sonrası dönemde sorun çıkabilir.

Değerlendirme bu nedenle iki soruya yanıt arar. Birincisi: bu hastanın kalbi, bu ameliyatın getireceği yükü karşılar mı? İkincisi: riski düşürmek için ameliyat öncesinde yapılabilecek bir şey var mı?

Sonuç bir izin belgesi değildir. Ameliyat kararını cerrah verir, anestezi kararını anestezi hekimi verir. Kardiyoloji değerlendirmesi bu iki karara veri sağlar.

"Onay" sözcüğü neden yanıltıcıdır?

Halk arasında bu süreç "kalpten onay almak" olarak bilinir. Oysa hiçbir değerlendirme ameliyat sonrası bir olayın olmayacağını güvence altına almaz. Değerlendirme riski sayıya döker ve azaltılabilir olanı azaltır. Rapor da bu çerçevede yazılır.

Farklı bir amaçla istenen belgeler ayrı bir başlıktır. İşe giriş ya da ehliyet için istenen belge kalp durumunu belgeleyen rapor sayfasında, kişinin kendi isteğiyle yaptırdığı genel değerlendirme ise genel kalp taraması sayfasında anlatılmıştır.

Değerlendirme neyi ölçer?

Değerlendirme dört başlıkta sonuç üretir.

• Ameliyatın risk sınıfı. Girişimler kalp üzerindeki yüke göre düşük, orta ve yüksek riskli olarak sınıflanır. Küçük bir cilt girişimi ile büyük damar ameliyatı aynı sınıfta değildir.
• Hastanın efor kapasitesi. İki kat merdiveni durmadan çıkabilen kişi, ameliyat yükünü çoğu zaman karşılar. Eforu bu düzeyin altında olan hastada ek tetkik gündeme gelir.
• Bilinen ya da yeni saptanan kalp hastalığı. Damar hastalığı, kapak hastalığı, ritim bozukluğu ve kalp kasının zayıflığı ayrı ayrı değerlendirilir.
• İlaç düzeni. Kan sulandırıcılar, kan basıncı ilaçları ve şeker ilaçları için ameliyat öncesi plan yazılır.

Değerlendirmenin göstermedikleri de vardır. Ameliyat sonrası bir olayın olmayacağı hiçbir tetkikle gösterilemez. Normal sonuçlar riski düşürür, sıfırlamaz.

Kimler değerlendirilmelidir?

Her ameliyat öncesinde kardiyoloji değerlendirmesi gerekmez. Aşağıdaki durumlarda istenmesi beklenir.

Hastaya bağlı nedenler

• Bilinen Koroner Arter Hastalığı ya da geçirilmiş Kalp Krizi öyküsü
• Stent takılmış ya da bypass ameliyatı geçirmiş olmak
• Kalp Yetmezliği tanısı ya da bacaklarda süregelen şişlik
• Kalp Kapak Hastalıkları ya da muayenede duyulan üfürüm
• Atriyal Fibrilasyon ve diğer ritim bozuklukları
• Kalp pili ya da şok cihazı taşımak
• Denetim altına alınamamış Hipertansiyon
• Şeker hastalığı, böbrek hastalığı ve inme öyküsü
• Yeni başlayan göğüs yakınması, nefes darlığı ya da bayılma
• Efor kapasitesinde son dönemde belirgin azalma

Ameliyata bağlı nedenler

• Damar ameliyatları
• Karın ve göğüs boşluğunu açan büyük girişimler
• Uzun sürecek ortopedik ameliyatlar
• Kan kaybının fazla beklendiği girişimler
• Acil olmayan, ancak ileri yaşta planlanan ameliyatlar

Küçük girişimlerde durum farklıdır. Yakınması ve risk etkeni olmayan genç hastada yerel uyuşturmayla yapılacak küçük bir girişim için ek tetkik gerekmeyebilir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

1. Ameliyatın ve hastanın tanımlanması

Görüşme, planlanan ameliyatın ne olduğu ve ne zaman yapılacağı sorusuyla başlar. Girişimin risk sınıfı ve aciliyeti, sonraki adımların tamamını belirler. Acil bir ameliyatta tetkik için zaman aranmaz; değerlendirme ameliyatla birlikte yürütülür.

2. Öykü

Yakınmalar, efor kapasitesi ve geçirilmiş kalp olayları sorulur. Merdiven çıkma, yürüyüş mesafesi ve günlük işlerdeki zorlanma somut örneklerle kaydedilir. Kullanılan tüm ilaçlar, dozları ve kullanım nedenleriyle yazılır.

3. Muayene

Kan basıncı ve nabız ölçülür. Kalp ve akciğer dinlenir. Boyun damarları, karaciğer büyüklüğü ve bacaklardaki şişlik değerlendirilir. Üfürüm duyulması, ileri tetkik gerekçesi olabilir.

4. Tetkikler

• EKG. Ritmi, iletimi ve geçirilmiş bir olayın izini gösterir. Risk etkeni bulunan ve orta ya da yüksek riskli ameliyat planlanan hastalarda istenir.
• Kan tetkikleri. Kan sayımı, böbrek işlevleri, kan şekeri ve gerekli görülürse kalp yüklenme belirteci istenir.
• Ekokardiyografi. Kalp kasının gücünü ve kapakları gösterir. Üfürüm, nefes darlığı ve bilinen yetmezlikte istenir.
• Efor testi. Göğüs yakınması olan ya da eforu belirsiz hastalarda planlanır.
• Ritim holteri. Çarpıntı ya da nabız düzensizliğinde ritmi gün boyunca kaydeder.
• İleri görüntüleme. Seçili hastalarda damarların değerlendirilmesi gerekir. Bu tetkikler muayenehanede yapılmamaktadır; gerekli görülürse ilgili merkeze yönlendirme yapılır. Süreç Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır.

5. İlaç planı

Bu bölüm raporun en önemli parçasıdır.

• Kan sulandırıcılar. Kesilip kesilmeyeceği, ilacın türüne ve ameliyatın kanama riskine göre belirlenir. Kesilecekse zamanı ve yeniden başlama günü yazılır.
• Kan basıncı ilaçları. Çoğu sürdürülür. Bir bölümü ameliyat sabahı atlanır.
• Şeker ilaçları. Açlık süresine göre düzenlenir.
• Ritim ilaçları. Genellikle sürdürülür.

İlaç kararlarını kendi başınıza vermeyin. Kan sulandırıcının gereksiz kesilmesi de, gereksiz sürdürülmesi de risk taşır.

Rapor sonrası ne olur?

Değerlendirme sonunda üç sonuçtan biri çıkar.

Ek engel yok. Ameliyat planlandığı gibi sürdürülür. Rapora ilaç düzeni ve ameliyat sonrası kontrol önerisi yazılır.

Önce düzeltme gerekiyor. Denetim altına alınmamış kan basıncı, düzeltilmesi gereken kansızlık ya da hızlı seyreden ritim bozukluğu bu gruba girer. Bu durumlarda kısa bir hazırlık dönemi önerilir ve ameliyat sonrasına bırakılmaz.

İleri tetkik ya da girişim gerekiyor. Göğüs yakınması belirgin olan ya da ağır kapak hastalığı saptanan hastada sıralama değişir. Bu grupta kalp sorunu öne alınabilir. Karar, ameliyatın aciliyeti ile birlikte verilir.

Ameliyat sonrası dönem

• Kan sulandırıcı ilacın yeniden başlama günü rapordaki plana göre uygulanır.
• Kan basıncı ve nabız ilk günlerde düzenli ölçülür.
• Göğüs yakınması, nefes darlığı ve çarpıntı ortaya çıkarsa geciktirilmeden bildirilir.
• Bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı, pıhtı açısından değerlendirilmelidir.
• Kalp hastalığı bulunan hastada ameliyat sonrası ilk kontrol için randevu verilir.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

Değerlendirme güvence değildir. Risk ölçülür ve azaltılır; ortadan kaldırılmaz. Rapor bu gerçeği saklamadan yazılır.

Gereksiz tetkik ameliyatı geciktirir. Yakınması olmayan ve eforu iyi olan hastada istenen ileri tetkik, çoğu zaman kararı değiştirmez. Buna karşın ameliyat tarihini erteler ve yeni tetkikler zinciri başlatır. Bu nedenle tetkik listesi hastaya ve ameliyata göre seçilir.

Zamanlama tek başına bir karardır. Stent sonrası ilk dönem, geçirilmiş kalp krizi sonrası ilk haftalar ve yeni tanı almış ağır kapak hastalığı, acil olmayan ameliyatların ertelenmesini gerektirebilir. Bu erteleme bir engelleme değil, riskin düştüğü zamanı beklemektir.

Acil ameliyatta süreç farklıdır. Hayatı tehdit eden bir durumda tetkik beklenmez. Değerlendirme ameliyatla eş zamanlı yapılır ve önlemler ameliyat sırasında alınır.

Eski rapor yeni ameliyat için yeterli değildir. Aradan zaman geçtiyse ya da yakınma başladıysa değerlendirme yenilenir.

Beklemeden başvurulması gereken durumlar

112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:

• Göğüs ağrısı yirmi dakikadan uzun sürüyor ve dinlenmekle geçmiyorsa
• Soğuk terleme, bulantı ve solukluk eşlik ediyorsa
• Dinlenirken bile geçmeyen nefes darlığı varsa
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma yaşandıysa
• Ameliyat sonrası dönemde bacakta ani şişlik ve ağrı başladıysa

Bu tablolarda ameliyat öncesi randevu beklenmez.

Sık sorulan sorular