Ekokardiyografi (Kalp Ultrasonu)

Ekokardiyografi nedir?

Ekokardiyografi, halk arasında kalp ultrasonu olarak bilinen görüntüleme yöntemidir. Cihaz, göğüs duvarına temas eden probdan yüksek frekanslı ses dalgaları gönderir. Bu dalgalar kalp dokusundan yansır. Cihaz yansıyan dalgaları toplayarak hareketli bir görüntü oluşturur.

Görüntü üzerinde kalbin dört boşluğu, aradaki duvarlar ve dört kapak izlenir. Kalbin kasıldığı ve gevşediği evreler gerçek zamanlı görülür. Doppler adı verilen ek ölçümle kanın akış hızı ve yönü belirlenir. Böylece kapaktan geçen kanın normal mi, kaçaklı mı olduğu ortaya çıkar.

Ekokardiyografide iyonlaştırıcı ışın kullanılmaz. Damardan madde verilmez. İşlem sırasında herhangi bir kesi yapılmaz.

Ekokardiyografi neyi ölçer?

Tetkikin dört ana ölçüm başlığı vardır. Birincisi boşlukların genişliğidir. İkincisi kalp duvarının kalınlığıdır. Üçüncüsü kasılma gücü, yani ejeksiyon fraksiyonudur. Dördüncüsü kapakların açılıp kapanma düzenidir.

Bunların yanında kalp zarında sıvı birikimi, ana damarın çıkış çapı ve akciğer damarlarındaki basınç tahmini de değerlendirilir. Rapor bu başlıkların tümünü içerir.

Kimlere yapılır?

Ekokardiyografi kardiyolojide en sık istenen görüntüleme yöntemidir. Şu durumlarda planlanır:

• Nefes darlığı, efor kapasitesinde düşme ve çabuk yorulma tarifleyenlerde
• Muayenede kalp üfürümü duyulan kişilerde
• Bacaklarda şişme ve gece artan nefes darlığı olanlarda
• Uzun süreli yüksek tansiyonun kalbe etkisini değerlendirmede
• Geçirilmiş kalp krizinden sonra kas hasarının ölçülmesinde
• Ritim bozukluğu saptanan hastalarda yapısal bir nedenin araştırılmasında
• Bilinen kapak hastalığının belirli aralıklarla takibinde
• Ameliyat öncesinde yapılan kardiyolojik değerlendirmede
• Ailesinde genç yaşta kalp hastalığı bulunan kişilerin ilk taramasında
• Kalbi etkileyebilen kanser tedavileri sırasında kalp kasının gücünün izlenmesinde
• Gebelik öncesinde ve gebelik sırasında kalp yükünün değerlendirilmesinde

Tetkikin tanı ve izlemde öne çıktığı hastalıklar şunlardır:

• Kalp Yetmezliği ve Kalp Kapak Hastalıkları
• Koroner Arter Hastalığı ve Kalp Krizi sonrası izlem
• Hipertansiyon kaynaklı kalp duvarı kalınlaşması
• Atriyal Fibrilasyon ve Kalp Ritim Bozuklukları zemininin araştırılması

Yakınması olmayan her kişide eko istenmez. Tetkik, muayene ve elektrokardiyografi bulgularına göre planlanır. Gereksiz görüntüleme, anlamı olmayan küçük bulgularla hastayı kaygıya sürükler.

Hazırlık nasıl yapılır?

Standart ekokardiyografi için özel bir hazırlık gerekmez. Yine de birkaç ayrıntı işlemi kolaylaştırır.

• Açlık gerekmez; yemek yiyip gelebilirsiniz.
• İlaçlarınızı olağan saatinde alın, kendi kararınızla ara vermeyin.
• Üst bedeni kolay açılabilen bir giysi tercih edin.
• Göğüs bölgesine yağlı krem ya da losyon sürmeyin.
• Varsa eski eko raporlarınızı ve görüntü kayıtlarınızı getirin.
• Kullandığınız ilaçların adlarını içeren bir liste hazırlayın.

Eski raporun getirilmesi önemlidir. Kapak hastalığında ve kasılma gücünde asıl soru, değerin zaman içinde değişip değişmediğidir. Karşılaştırma zemini olmadan tek ölçüm sınırlı bilgi verir.

Ekokardiyografi nasıl yapılır?

İşlem karanlığa yakın ışıkta, muayene odasında yapılır. Üst beden açılır ve sol yanınıza uzanırsınız. Bu pozisyon kalbi göğüs duvarına yaklaştırır ve görüntü kalitesini artırır.

Göğüs duvarına ses dalgalarının iletimini sağlayan bir jel uygulanır. Jel oda sıcaklığındadır ve cilde zarar vermez. Prob göğüs üzerinde birkaç farklı noktaya yerleştirilir. Her nokta kalbin başka bir kesitini gösterir.

İşlem sırasında sizden zaman zaman nefesinizi tutmanız istenir. Bazı ölçümler nefes verirken daha net alınır. Cihazdan gelen kesik sesler, kan akışının hızının ölçüldüğü Doppler kaydına aittir. Bu ses olağandır.

Görüntüleme on beş ile yirmi beş dakika sürer. Kapak hastalığı, kilo fazlalığı ya da akciğer hastalığı görüntülemeyi zorlaştırıyorsa süre uzar. İşlem boyunca ağrı duyulmaz; probun bastırıldığı noktada hafif bir baskı hissedilir.

Görüntü kalitesini etkileyen durumlar

Ses dalgaları kemik ve havadan geçemez. Bu nedenle kaburga aralıkları ve akciğer dokusu görüntüyü sınırlar. İleri derecede akciğer hastalığı, göğüs deformitesi ve belirgin kilo fazlalığı bazı kesitlerin alınmasını güçleştirir. Bu durumlarda hastanede yapılan ileri görüntüleme yöntemleri gündeme gelir.

İşlemden sonra ne olur?

Ekokardiyografiden sonra bekleme süresi yoktur. Jel bir peçeteyle silinir ve giyinirsiniz. Aynı dakikada yemek yiyebilir, araç kullanabilir ve işinize dönebilirsiniz.

Herhangi bir yan etki beklenmez. Probun bastırıldığı bölgede kısa süreli hassasiyet olabilir. Bu his kısa sürede geçer.

Ölçümler işlem sırasında alınır ve rapora dökülür. Sonuç aynı muayenede konuşulur. Görüntü kayıtları arşivlenir; sonraki kontrollerde karşılaştırma için kullanılır.

Sonuç ne anlatır?

Eko raporu sayısal ölçümler ve sözel yorumdan oluşur. Rapordaki her satır tek başına anlam taşımaz; bütün olarak değerlendirilir.

Ejeksiyon fraksiyonu. Sol karıncığın her kasılmada içindeki kanın ne kadarını attığını yüzde olarak gösterir. Erişkinde beklenen aralık yüzde elli beşin üzerindedir. Değerin düşmesi kalp yetmezliği yönünden inceleme gerektirir.

Duvar kalınlığı. Sol karıncık duvarının kalınlaşması, kalbin uzun süre yüksek basınca karşı çalıştığını gösterir. En sık nedeni tedavi edilmemiş yüksek tansiyondur.

Boşluk çapları. Kulakçık ve karıncıkların genişlemesi, kalbe binen yükün arttığına işaret eder. Sol kulakçığın genişlemesi ritim bozukluğu riskiyle ilişkilidir.

Kapak değerlendirmesi. Her kapak için iki soru sorulur: yeterince açılıyor mu, kapandığında kaçak veriyor mu? Kaçak ve darlık hafif, orta ve ileri derece olarak sınıflanır.

Kalp zarı ve ana damar. Zar yapraklarının arasında sıvı toplanması ayrıca belirtilir. Ana damarın çıkış bölümündeki genişleme takip gerektirir.

Rapordaki hafif bulgular

Eko raporlarında sık görülen "hafif kapak yetersizliği" ve "sınırda duvar kalınlığı" gibi ifadeler çoğu kişide hastalık anlamına gelmez. Bu bulgular sağlıklı erişkinlerde de saptanır. Asıl soru, bulgunun şikâyetle ilişkili olup olmadığı ve zaman içinde artıp artmadığıdır.

Bu nedenle rapor tek başına okunmaz. Değerlendirme, şikâyet ve muayene bulgularıyla birlikte yapılır. Gerektiğinde belirli aralıklarla kontrol planlanır.

Sonuçta anlamlı bulgu varsa

İleri kapak hastalığı, kasılma gücünde belirgin düşüş ya da yapısal bir bozukluk saptanırsa süreç genişler. Kan tetkikleri eklenir. Gerekirse hastanede yapılan ileri görüntüleme planlanır.

Tedavi seçeneği bir kalp işlemi ise ayrıntısı Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır. Karar aşamasında beklenen yarar ve olası riskler muayenede konuşulur. İşlem başka bir merkezde yapılsa da takip muayenehanede sürdürülür.

Sık sorulan sorular