Kardiyolojik Check-Up

Kardiyolojik check-up nedir?

Check-up, tek bir tetkikin adı değildir. Kalp ve damar sisteminin bütün olarak değerlendirilmesidir. Değerlendirme kişinin öyküsüyle başlar, muayeneyle sürer ve seçilen tetkiklerle tamamlanır.

Amaç iki başlıkta toplanır. Birincisi, bilinmeyen bir hastalığın sessiz döneminde yakalanmasıdır. İkincisi, henüz hastalık yokken riskin ölçülmesidir. İkinci başlık çoğu zaman daha değerlidir; çünkü riskin düşürülmesi hastalığın tedavisinden kolaydır.

Kalp damar hastalıkları uzun bir sessiz dönem taşır. Damar duvarındaki birikim yıllar boyunca yakınma yapmadan ilerler. İlk belirti bazı hastalarda doğrudan Kalp Krizi olarak ortaya çıkar. Değerlendirmenin gerekçesi budur.

Check-up ile "kalp raporu" aynı şey değildir

İkisi sık karıştırılır. Check-up, kişinin kendi sağlığı için yaptığı bir değerlendirmedir ve kapsamı riske göre değişir. Kalp raporu ise belirli bir amaç için istenen resmî bir belgedir; kapsamını isteyen kurum belirler.

Ameliyat öncesinde istenen değerlendirme de ayrı bir başlıktır. Orada soru "kalbim sağlıklı mı" değil, "bu ameliyatı güvenle kaldırır mıyım" sorusudur. Bu süreç ameliyat öncesi kalp değerlendirmesi sayfasında anlatılmıştır.

Check-up neyi gösterir, neyi göstermez?

Beklentinin doğru kurulması sonucun doğru okunmasını sağlar.

Gösterdikleri:

• Kan basıncının gerçek düzeyi
• Kalp ritminin düzeni ve iletim sisteminin durumu
• Kalp kasının kasılma gücü ve duvar kalınlığı
• Kapakların çalışması
• Kolesterol ve kan şekeri değerleri
• Efor kapasitesi ve efor sırasında ortaya çıkan bulgular
• Toplam damar riskinin hesaplanmış düzeyi

Göstermedikleri:

• Damarın içindeki her darlığı. Hafif ve orta darlıklar yakınma yapmadığı gibi bazı tetkiklerde de görünmez.
• İlerideki bir olayın zamanını. Risk hesabı olasılık verir, tarih vermez.
• Normal sonuç, yaşam boyu güvence anlamına gelmez.

Bu sınırların açıkça söylenmesi gerekir. Aksi hâlde normal sonuç alan kişi risk etkenlerini bırakabilir ve değerlendirme amacının tersine çalışır.

Kimlere önerilir?

Değerlendirme iki grupta gündeme gelir: yakınması olanlar ve yakınması olmadığı hâlde riski bulunanlar.

Yakınma nedeniyle başvuranlar

• Efor sırasında göğüste baskı ya da sıkışma duyanlar
• Yeni başlayan ya da artan nefes darlığı olanlar
• Çarpıntı ve nabız düzensizliği fark edenler
• Baş dönmesi, göz kararması ya da bayılma yaşayanlar
• Bacaklarında ve ayak bileğinde şişlik olanlar
• Eskiden yapabildiği eforu artık yapamayanlar

Bu yakınmaların hangi durumlarda kalp kaynaklı olduğu Belirtiler bölümünde ayrıntılı anlatılmıştır.

Yakınması olmadığı hâlde değerlendirilmesi gerekenler

• Kırk yaşını geçmiş ve daha önce kalp değerlendirmesi yapılmamış kişiler
• Ailede erkeklerde elli beş, kadınlarda altmış beş yaşından önce kalp hastalığı görülenler
• Sigara kullananlar
• Hipertansiyon ya da Kolesterol Yüksekliği saptanmış olanlar
• Şeker hastalığı ve böbrek hastalığı bulunanlar
• Bel çevresi artmış ve hareketsiz yaşayanlar
• Uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra yoğun spora başlayacak olanlar
• Gebelikte kan basıncı yüksekliği ya da şeker yüksekliği yaşamış kadınlar

Menopoz sonrası dönem de ayrı bir başlıktır. Kadınlarda damar riski bu dönemde artar ve yakınma erkeklerdekinden farklı biçimde ortaya çıkabilir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Süreç tek bir görüşmede tamamlanabilir. Ek tetkik gerektiren durumlarda ikinci bir görüşme planlanır.

1. Öykü

En uzun bölüm budur ve sonucun yorumunu belirler. Yakınmanın niteliği, hangi eforla çıktığı, ne kadar sürdüğü ve neyle geçtiği sorulur. Ailedeki kalp hastalığı öyküsü, sigara, alkol, uyku düzeni ve kullanılan ilaçlar kaydedilir.

2. Muayene

Kan basıncı her iki koldan ölçülür. Nabzın hızı ve düzeni sayılır. Kalp ve akciğer dinlenir; üfürüm olup olmadığına bakılır. Boyun damarları, karaciğer büyüklüğü ve bacaklardaki şişlik değerlendirilir. Boy, kilo ve bel çevresi ölçülür.

3. Temel tetkikler

• EKG. Ritmi, iletimi ve geçirilmiş bir olayın izini gösterir. İğne kullanılmaz ve beş dakika kadar sürer.
• Kan tetkikleri. Kolesterol alt grupları, açlık kan şekeri, böbrek işlevleri, kan sayımı ve tiroit testleri istenir.

4. Öyküye göre eklenen tetkikler

• Ekokardiyografi. Üfürüm duyulduğunda, nefes darlığı olduğunda ve kan basıncı yüksekliği bulunduğunda istenir.
• Efor testi. Göğüs yakınması olanlarda, riski yüksek kişilerde ve spora başlayacaklarda planlanır.
• Ritim holteri. Çarpıntı ve nabız düzensizliğinde ritmi bir gün boyunca kaydeder.
• Tansiyon holteri. Ölçümler çelişkiliyse ya da beyaz önlük etkisi düşünülüyorsa istenir.
• Koroner kalsiyum skoru. Risk hesabı ara düzeyde kalan ve ilaç kararı netleşmeyen kişilerde damar duvarındaki kireçlenmeyi ölçer. Bu inceleme muayenehanede yapılmamaktadır; gerekli görülürse görüntüleme merkezine yönlendirme yapılır.
• Koroner BT anjiyografi. Seçili hastalarda damarları dıştan görüntüler; bu incelemenin kateterle yapılan anjiyografiden farkı BT anjiyografi ile kateterin farkı sayfasında anlatılmıştır. Bu tetkik muayenehanede yapılmamaktadır; gerekli görülürse görüntüleme merkezine yönlendirme yapılır.

5. Risk hesabı

Toplanan veriler risk hesabında birleştirilir. Yaş, cinsiyet, sigara, kan basıncı ve kolesterol değeri hesaba girer. Çıkan düzey tedavi hedeflerini belirler. Aynı kolesterol değeri iki kişide farklı karar doğurabilir; fark buradan gelir.

Görüşmeye ne getirilmeli?

• Kullandığınız tüm ilaçların listesi
• Varsa eski EKG, ekokardiyografi ve kan tetkiki raporları
• Evde ölçtüğünüz kan basıncı kayıtları
• Ailedeki kalp hastalığı öyküsüne ilişkin bildikleriniz
• Kan tetkiki yapılacaksa sekiz saatlik açlık

Sonuçlar nasıl yorumlanır, sonra ne olur?

Değerlendirme sonunda üç sonuçtan biri çıkar.

Sonuçlar normal, risk düşük. Yaşam düzeni önerileri verilir ve yeniden değerlendirme aralığı belirlenir. Bu grupta ilaç başlanmaz.

Risk etkeni var, hastalık yok. Kan basıncı, kolesterol, kan şekeri ve kilo hedefleri kişiye göre belirlenir. Yaşam düzeni değişiklikleri ilk sıradadır. Hedefe ulaşılamayan durumlarda ilaç gündeme gelir. Kontrol aralığı kısalır.

Bulgu ya da hastalık saptandı. Bulgunun ağırlığına göre ileri tetkik, ilaç tedavisi ya da yönlendirme planlanır. Girişim gerektiren tablolarda karar süreci ve sonrasındaki takip Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır.

Yaşam düzeni önerileri

Bu başlık her üç sonuçta da geçerlidir.

• Sigara. Bırakılması, damar riskini düşüren tek başına en güçlü adımdır.
• Hareket. Haftanın çoğu günü yarım saatlik tempolu yürüyüş önerilir.
• Beslenme. Sebze, baklagil, tam tahıl, zeytinyağı ve balığın öne çıktığı düzen önerilir. Doymuş yağ ve şekerli içecek azaltılır.
• Tuz. Yemeğe sonradan tuz eklenmemesi ve salamura ürünlerin sınırlanması kan basıncını düşürür.
• Kilo. Bel çevresinin küçülmesi kan yağlarını ve kan şekerini birlikte düzeltir.
• Uyku. Horlama ve tanıklı solunum durması varsa uyku tetkiki planlanır.
• Alkol. Azaltılması kan basıncını ve ritim ataklarını olumlu etkiler.

Görüşmeye hangi belgelerle gelmeniz gerektiği muayene öncesi hazırlık listesi sayfasında listelenmiştir. Günlük yaşamda uygulanabilir adımlar Hasta Rehberi bölümünde de ele alınmıştır.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

Check-up'ın kendisi bir tedavi değildir; ölçüm ve karar aşamasıdır. Yine de bilinmesi gereken sınırları vardır.

Gereksiz tetkik zararsız değildir. Yakınması ve riski olmayan kişide istenen ileri tetkik, anlamı belirsiz bulgular üretebilir. Bu bulgular yeni tetkikleri ve kaygıyı beraberinde getirir. Bu nedenle tetkik listesi hastaya göre seçilir; herkese aynı liste uygulanmaz.

Işınla çalışan tetkikler ölçülü kullanılır. Bilgisayarlı tomografi ile yapılan görüntülemede ışın maruziyeti vardır. Bu tetkikler yalnızca sonucu kararı değiştirecek kişilerde istenir.

Efor testi denetim altında yapılır. Test sırasında kan basıncı, ritim ve yakınma izlenir. Bazı durumlarda test uygun değildir; karar öykü ve muayene sonrasında verilir.

Normal sonuç, yakınmayı geçersiz kılmaz. Tetkikleri normal çıkan kişide yeni bir yakınma başlarsa yeniden değerlendirme gerekir. Eski rapora dayanarak beklemek zaman kaybettirir.

Beklemeden başvurulması gereken durumlar

112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:

• Göğüs ağrısı yirmi dakikadan uzun sürüyorsa
• Ağrı dinlenmekle geçmiyorsa
• Soğuk terleme, bulantı ve solukluk eşlik ediyorsa
• Dinlenirken bile geçmeyen nefes darlığı varsa
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma yaşandıysa

Bu tabloda check-up randevusu beklenmez. Değerlendirme acil serviste yapılır.

Sık sorulan sorular