Gebelikte Kardiyolojik Değerlendirme

Gebelikte kalp değerlendirmesi nedir?

Gebelik, kalp ve damar sistemi için uzun süren bir yüklenme dönemidir. Kan hacmi belirgin biçimde artar. Kalp hızı yükselir. Damar direnci düşer. Kalbin bir dakikada pompaladığı kan miktarı artar. Bu değişiklikler sağlıklı bir kalpte sorunsuz karşılanır.

Bilinen bir kalp hastalığı varsa durum değişir. Aynı yük, zorlanan bir kalpte yakınma doğurabilir. Yükün en yüksek olduğu dönemler gebeliğin ikinci yarısı, doğum sırası ve doğumdan sonraki ilk günlerdir.

Değerlendirmenin amacı bu yükü önceden hesaplamaktır. Böylece izlem sıklığı belirlenir, ilaç düzeni güvenli hâle getirilir ve doğum planı önceden konuşulur.

En uygun zaman gebelik öncesidir

Bilinen kalp hastalığı olan kadında değerlendirmenin gebelikten önce yapılması tercih edilir. Bunun üç nedeni vardır.

• Risk düzeyi, karar verilmeden önce açık biçimde konuşulabilir.
• Gebelikte kullanılmaması gereken ilaçlar önceden değiştirilebilir.
• Gerekiyorsa bir işlem ya da tedavi gebelikten önce tamamlanabilir.

Gebelik başladıktan sonra yapılan değerlendirme de yararlıdır; ancak seçenekler daralır.

Değerlendirme neyi ölçer?

Değerlendirme dört başlıkta sonuç üretir.

• Kalbin yapısı ve gücü. Kalp kasının kasılma gücü ve boşlukların genişliği ekokardiyografi ile ölçülür.
• Kapakların durumu. Darlık ve kaçakların derecesi belirlenir. Gebelikte darlıklar kaçaklardan daha fazla sorun doğurur.
• Ritim. Gebelikte çarpıntı sık görülür. Bunun zararsız bir çarpıntı mı, yoksa değerlendirilmesi gereken bir ritim bozukluğu mu olduğu ayrılır.
• Kan basıncı. Gebelikte kan basıncı yüksekliği ayrı bir başlıktır ve yakın izlem gerektirir.

Değerlendirmenin sınırı da bilinmelidir. Risk düzeyi belirlenir, ancak gebelik boyunca hiçbir sorun çıkmayacağı güvence altına alınmaz. Bu nedenle izlem tek görüşmeyle bitmez.

Kimler değerlendirilmelidir?

Gebelik öncesinde değerlendirilmesi gerekenler

• Doğumsal kalp hastalığı olan ya da çocuklukta kalp ameliyatı geçirmiş kadınlar
• Kalp Kapak Hastalıkları tanısı bulunanlar, özellikle kapak darlığı olanlar
• Yapay kapak taşıyanlar ve kan sulandırıcı kullananlar
• Kalp kası hastalığı ya da Kalp Yetmezliği öyküsü olanlar
• Önceki gebeliğinde kalp yetmezliği gelişmiş olanlar
• Kalp Ritim Bozuklukları tanısı bulunanlar ve Atriyal Fibrilasyon öyküsü olanlar
• Aort damarında genişleme saptanmış olanlar ve bağ dokusu hastalığı bulunanlar
• Geçirilmiş Kalp Krizi ya da bilinen damar hastalığı olanlar
• Ailede kalıtsal kalp hastalığı ya da erken yaşta ani ölüm öyküsü olanlar

Gebelik sırasında değerlendirme gerektiren durumlar

• Muayenede yeni duyulan üfürüm
• Kan basıncı yüksekliği ya da gebelik zehirlenmesi bulguları
• Dinlenirken geçmeyen nefes darlığı
• Gece nefes darlığıyla uyanma
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Göğüs ağrısı
• Sürekli ya da düzensiz çarpıntı
• Yüz ve gözlerde belirgin şişlikle birlikte olan bacak ödemi

Doğum sonrası değerlendirme gerektiren durumlar

• Gebelikte kan basıncı yüksekliği ya da gebelik zehirlenmesi yaşamış olmak
• Gebelikte şeker yüksekliği saptanmış olmak
• Doğumdan sonraki aylarda başlayan nefes darlığı ve çabuk yorulma

Son başlık önemlidir. Doğumdan sonraki aylarda başlayan nefes darlığı, kalp kasının zayıflaması anlamına gelebilir ve değerlendirilmelidir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

1. Öykü

Gebelik haftası, varsa kalp tanısı ve geçmiş gebeliklerin seyri kaydedilir. Önceki gebeliklerde kan basıncı yüksekliği, şeker yüksekliği, erken doğum ya da bebeğin küçük kalması sorulur. Bu bilgiler, sonraki yılların damar riskini de gösterir.

Kullanılan tüm ilaçlar yazılır. Reçetesiz alınan ağrı kesiciler ve bitkisel ürünler de sorulur.

2. Muayene

Kan basıncı uygun teknikle ölçülür. Nabız sayılır. Kalp ve akciğer dinlenir. Gebelikte hafif üfürüm duyulması olağandır; üfürümün niteliği bu ayrımı sağlar. Bacaklardaki şişliğin yaygınlığı ve tek taraflı olup olmadığı değerlendirilir.

3. Tetkikler

• EKG. Işın kullanılmaz. Ritmi, iletimi ve kalp yüklenmesinin izlerini gösterir.
• Ekokardiyografi. Gebelikte güvenle yapılır. Kalp kasının gücünü, kapakları ve akciğer damar basıncını değerlendirir.
• Ritim holteri. Çarpıntı ve bayılmada ritmi gün boyunca kaydeder.
• Tansiyon holteri. Ölçümler çelişkiliyse kan basıncının gerçek düzeyini gösterir.
• Kan tetkikleri. Kan sayımı, böbrek işlevleri, tiroit testleri ve gerektiğinde kalp yüklenme belirteci istenir.
• Işınla çalışan tetkikler. Zorunlu olmadıkça istenmez. Gerekli görüldüğü durumlarda koruyucu önlemlerle ve gerekçesi yazılarak planlanır.

4. İlaç düzeninin gözden geçirilmesi

Bu bölüm değerlendirmenin en önemli parçasıdır.

• Bazı kan basıncı ilaçları gebelikte kullanılmaz ve uygun olanla değiştirilir.
• Kolesterol ilaçları gebelikte kesilir.
• Kan sulandırıcı kullanan kadında ilacın türü gebeliğe göre yeniden planlanır.
• Ritim ilaçlarının bir bölümü sürdürülür, bir bölümü değiştirilir.
• Kalp yetmezliği ilaçlarının bir kısmı gebelikte uygun değildir.

Hiçbir ilacı kendi başınıza kesmeyin. Gereksiz kesilen ilaç, gebelikte kullanılmayan ilaç kadar risk doğurabilir.

5. İzlem planı

Risk düzeyine göre kontrol sıklığı belirlenir. Düşük riskli gebelikte birkaç kontrol yeterlidir. Yüksek riskli gebelikte izlem sıklaşır ve doğumun yapılacağı merkez önceden planlanır.

Değerlendirme sonrası süreç

Düşük risk. Gebelik olağan izlemle sürdürülür. Kan basıncı ölçümü ve yakınmaların izlenmesi önerilir. Doğum planı kadın doğum hekimi tarafından yürütülür.

Orta risk. İzlem sıklaşır. Üç aylık dönemlerde muayene ve gerekirse ekokardiyografi tekrarlanır. İlaç düzeni her kontrolde gözden geçirilir.

Yüksek risk. Bu grupta izlem ortak yürütülür. Kadın doğum hekimi, kardiyoloji ve anestezi birlikte değerlendirir. Doğumun yapılacağı merkez ve doğum şekli önceden planlanır. Girişim gerektiren durumlarda süreç Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır.

Doğum sonrası dönem

• İlk günler kalp yükü açısından hâlâ yüksektir; yakınmalar bu dönemde de ciddiye alınır.
• Gebelikte kesilen ilaçların yeniden başlanma zamanı planlanır.
• Emzirme dönemine uygun ilaç seçimi yapılır.
• Gebelikte kan basıncı yüksekliği yaşamış kadında kan basıncı izlemi sürdürülür.
• Kolesterol ve kan şekeri değerlendirmesi doğum sonrası dönemde yapılır.
• Uzun süreli koruma adımları Hasta Rehberi bölümünde de ele alınmıştır.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

Gebelikteki yakınmaların ayrımı kolay değildir. Nefes darlığı, çabuk yorulma, çarpıntı ve bacak şişliği hem gebeliğin doğal sonucu olabilir hem de kalp sorununun işareti olabilir. Bu nedenle yakınmanın şiddeti ve seyri sorulur. Dinlenirken geçmeyen ve gece uykudan uyandıran yakınma doğal kabul edilmez.

Değerlendirme tek seferlik değildir. Kalp yükü gebelik boyunca değişir. İlk üç ayda sorun çıkmaması, sonraki dönem için güvence sağlamaz.

Işınla çalışan tetkiklerde ölçü gözetilir. Bilgisayarlı tomografi ve girişimsel görüntüleme yalnızca zorunlu durumlarda istenir. Ekokardiyografi ve EKG bu kısıtlamanın dışındadır.

İlaç kararı hekime aittir. Gebelikte ilaç kullanmaktan çekinmek yaygındır. Oysa gereksiz kesilen kalp ilacı, anne ve bebek için ayrı bir risk doğurur.

Önceki gebeliğin seyri önemlidir. Gebelikte kalp yetmezliği gelişmiş kadında sonraki gebelik ayrı bir başlık olarak değerlendirilir.

Beklemeden başvurulması gereken durumlar

112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:

• Dinlenirken geçmeyen ya da hızla ağırlaşan nefes darlığı varsa
• Gece nefes darlığıyla uyanıp oturmak zorunda kalıyorsanız
• Göğüs ağrısı yirmi dakikadan uzun sürüyorsa
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma yaşandıysa
• Pembe köpüklü balgam çıkıyorsa
• Şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı ve üst karın ağrısı birlikteyse
• Bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı başladıysa

Bu tablolarda randevu beklenmez.

Sık sorulan sorular