Kalp Kapak Hastalıkları

Kalp kapak hastalığı nedir?

Kalbin içinde dört kapak bulunur. İki tanesi kulakçıklarla karıncıklar arasındadır; diğer ikisi karıncıkların çıkışında, akciğere ve vücuda giden büyük damarların başlangıcındadır. Her biri kasılma sırasında açılır, gevşeme sırasında kapanır.

Bu düzenin tek amacı kanın tek yönde akmasıdır. Kapaklar sağlıklı çalıştığında kalp her kasılmada aynı hacmi ileri doğru gönderir. Kapaklardan biri bozulduğunda bu verimlilik düşer ve kalp aynı işi daha fazla çaba harcayarak yapmak zorunda kalır.

Bozukluk iki biçimde olur. Kapak açıklığı daralır ve kanın geçişi zorlaşır, ya da kapanma tam olmaz ve kan geriye kaçar. Bir hastada iki durum birlikte de bulunabilir.

Darlık ve kaçak

Darlık. Kapak açıklığı daralmıştır. Kalp, daralmış açıklıktan kanı geçirmek için daha yüksek basınç üretir. Zamanla kas duvarı kalınlaşır. Efor sırasında nefes darlığı, göğüste baskı ve bayılma görülebilir.

Kaçak. Kapak tam kapanmadığı için kanın bir bölümü geriye döner. Kalp, ileri gönderdiği hacmi korumak için her atımda daha fazla kan pompalamak zorunda kalır. Boşluklar zamanla genişler. Nefes darlığı ve çabuk yorulma öne çıkar.

İki durumun ortak sonucu kalp yükünün artmasıdır. Yük uzun süre devam ederse kalp kası zayıflar. Bu nedenle kapak hastalıklarında izlemin amacı, kalıcı hasar ortaya çıkmadan doğru zamanı yakalamaktır.

Hangi kapak, hangi tablo?

• Aort kapağı. Vücuda çıkan ana damarın başındadır. Yaşa bağlı kireçlenme en sık burada görülür. Darlığı efor ile nefes darlığı, göğüs ağrısı ve bayılma yapabilir. Bu tablonun izlemi ve girişim kararı aort kapağında darlık sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.
• Mitral kapak. Sol kulakçık ile sol karıncık arasındadır. Kaçağı sık görülür. Darlığı geçirilmiş romatizmal ateşle ilişkilidir ve atriyal fibrilasyonu kolaylaştırır. Kaçağın nedenleri, dereceleri ve onarım seçeneği mitral kapakta kaçak sayfasında ele alınmıştır.
• Triküspit kapak. Sağ kulakçık ile sağ karıncık arasındadır. Kaçağı bacaklarda şişlik ve karında dolgunluk yapar.
• Pulmoner kapak. Akciğere çıkan damarın başındadır. Sorunları çoğunlukla doğuştan gelir.

Derecelendirme ne anlama gelir?

Ekokardiyografi raporunda kapak sorunu hafif, orta ve ağır biçiminde derecelendirilir. Bu derece; açıklığın ölçüsü, geçiş hızı, geri kaçan kan miktarı ve kalp boşluklarının durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Derece, izlem aralığını ve işlem kararını doğrudan etkiler. "Hafif" yazan bir raporun anlamı, sorunun var olduğu ancak şimdilik yalnızca izlenmesi gerektiğidir.

Neden gelişir?

• Yaşa bağlı kireçlenme. En sık nedendir. Kapak yaprakçıklarında yıllar içinde kalsiyum birikir, yaprakçıklar sertleşir ve açıklık daralır. Özellikle aort kapağında görülür.
• Geçirilmiş romatizmal ateş. Çocuklukta geçirilen boğaz enfeksiyonunun ardından gelişen iltihabi tablo kapakları kalıcı biçimde bozar. Ülkemizde hâlâ önemli bir nedendir.
• Doğuştan gelen yapı farklılıkları. Aort kapağının üç yerine iki yaprakçıklı olması gibi durumlar erken yaşta darlığa yol açabilir.
• Kalp kapağı iltihabı. Kan yoluyla kapağa yerleşen mikroplar yaprakçıkları tahrip eder. Ateş ve halsizlikle seyreder; acil değerlendirme gerektirir.
• Kalp boşluklarının genişlemesi. Kapağın kendisi sağlam olsa da boşluk genişlediğinde kapak halkası genişler ve kapanma tam olmaz.
• Geçirilmiş kalp krizi. Kapağı tutan iplikçiklerin beslendiği kas bölgesi hasar görürse kaçak gelişir. Süreç Kalp Krizi sayfasında anlatılmıştır.
• Yüksek tansiyon. Uzun süre denetimsiz kalan basınç, kapak yapısındaki bozulmayı hızlandırır. Ayrıntılar Hipertansiyon sayfasındadır.
• Bağ dokusu hastalıkları. Kapak dokusunun yapısını etkileyen kalıtsal hastalıklar kaçağa yol açabilir.
• Göğüs bölgesine radyoterapi öyküsü. Yıllar sonra kapak kireçlenmesine yol açabilir.

Nedenlerin bir bölümü önlenebilir. Çocukluk çağı boğaz enfeksiyonlarının uygun biçimde tedavi edilmesi romatizmal kapak hastalığını önler. Kan basıncının ve kolesterolün denetim altında tutulması, kireçlenmenin ilerlemesini yavaşlatır.

Kireçlenmeye zemin hazırlayan etkenler damar duvarını da etkiler. Bu nedenle aort kapağında kireçlenme saptanan hastalarda Koroner Arter Hastalığı açısından da değerlendirme yapılır.

Belirtileri nelerdir?

Kapak hastalıkları yıllarca sessiz seyredebilir. Kalp, artan yükü bir süre kendi gücüyle karşılar. Yakınma ortaya çıktığında hastalık genellikle belirli bir ağırlığa ulaşmıştır.

• Efor sırasında nefes darlığı
• Çabuk yorulma ve halsizlik
• Merdiven ve yokuşta zorlanma
• Çarpıntı ve nabızda düzensizlik
• Göğüste baskı ya da sıkışma hissi
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Bacaklarda ve ayak bileğinde şişlik
• Gece nefes darlığıyla uyanma
• Yatınca nefes darlığının artması
• Karında dolgunluk ve iştahsızlık
• Öksürük, bazen pembe renkli balgamla

Muayenede duyulan üfürüm çoğu zaman ilk bulgudur. Hasta hiçbir yakınma bildirmezken kapak sorunu bu yolla saptanabilir.

Efor kapasitesindeki azalmayı hafife almayın

Kapak hastalığı olan kişiler yakınmayı çoğu zaman yaşa ya da kilo artışına bağlar. "Eskiden çıkabildiğim merdiveni artık çıkamıyorum" cümlesi tıbbi bir bulgudur.

Değişimi somutlaştırmak tanıyı kolaylaştırır. Kaç kat çıkabildiğinizi, ne kadar yürüdükten sonra durmak zorunda kaldığınızı ve bunun ne zaman değiştiğini yazın. Bu bilgi izlem aralığını belirlemede kullanılır.

Aort darlığında üç uyarıcı bulgu

Aort kapağı darlığında üç yakınma ayrı bir öneme sahiptir: efor sırasında bayılma, efor sırasında göğüs ağrısı ve efor sırasında nefes darlığı. Bu üçünden birinin ortaya çıkması, hastalığın izlemden karar aşamasına geçtiğini gösterir.

Bu bulguların varlığında değerlendirme geciktirilmez. Ağır darlığı olan hastaların zorlu eforlardan kaçınması da ayrıca söylenir.

Hekime ne zaman başvurulmalı?

112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:

• Dinlenirken bile geçmeyen şiddetli nefes darlığı varsa
• Yatamıyor, oturarak nefes almak zorunda kalıyorsanız
• Bayıldıysanız
• Şiddetli ve geçmeyen göğüs ağrısı varsa
• Pembe köpüklü balgam çıkarıyorsanız
• Dudaklarda ve parmaklarda morarma varsa
• Kapak hastalığınız var ve yüksek ateşle birlikte titreme başladıysa

Randevu alarak başvurun:

• Muayenede üfürüm duyulduğu söylendiyse
• Efor kapasiteniz son aylarda azaldıysa
• Merdiven çıkarken yeni başlayan nefes darlığınız varsa
• Bacaklarınızda şişlik ortaya çıktıysa
• Çarpıntı ya da nabız düzensizliği fark ettiyseniz
• Bilinen kapak hastalığınız var ve kontrol zamanı geldiyse
• Çocuklukta romatizmal ateş geçirdiyseniz ve hiç değerlendirilmediyseniz
• Ailenizde genç yaşta kapak ameliyatı öyküsü varsa

Görüşmeye gelirken önceki ekokardiyografi raporlarınızı getirin. Kapak hastalığında izlem, ölçümlerin yıllar içindeki değişimine dayanır; eski rapor yeni rapordan bağımsız değerlendirilemez.

Tanı ve tedavi seçenekleri

Tanıda kullanılan tetkikler

• Ekokardiyografi. Temel tetkiktir. Kapak yapısını, darlık ve kaçak derecesini, boşluk ölçülerini ve kasılma gücünü gösterir. İzlem de bu yöntemle yapılır.
• EKG. Kalp duvarındaki kalınlaşmayı, boşluk genişlemesini ve eşlik eden ritim bozukluğunu gösterir.
• Ritim holteri. Çarpıntısı olan ve atriyal fibrilasyon şüphesi taşıyan hastalarda kullanılır.
• Efor testi. Yakınma bildirmeyen ancak ağır kapak sorunu bulunan hastalarda gerçek kapasitenin ölçülmesinde yardımcı olur.
• Tansiyon holteri. Eşlik eden yüksek tansiyonun değerlendirilmesinde kullanılır.
• Akciğer filmi ve kan tetkikleri. Kalp büyüklüğü, akciğerdeki sıvı ve böbrek işlevleri değerlendirilir.
• İleri görüntüleme. Ekokardiyografinin yetersiz kaldığı durumlarda yemek borusundan yapılan ekokardiyografi, tomografi ya da kateter incelemesi gündeme gelir.

İzlem: en sık verilen karar

Kapak hastalığı olan hastaların çoğunda ilk karar izlemdir. Hafif ve orta dereceli, yakınma yaratmayan tablolarda işlem yapılmaz. Bu karar bir erteleme değildir; hastalığın bu aşamasında işlemin yarar getirmediği bilinmektedir.

İzlemde üç şey takip edilir: yakınmanın ortaya çıkışı, kapak sorununun derecesindeki ilerleme ve kalbin kasılma gücündeki değişim. Bunlardan birinde değişiklik olduğunda karar yeniden ele alınır.

İlaç tedavisi

İlaçlar kapağın yapısını düzeltmez. Kullanım amaçları şunlardır:

• Kalp yükünü azaltmak ve nefes darlığını hafifletmek
• Vücutta biriken fazla sıvıyı atmak
• Kan basıncını hedef aralıkta tutmak
• Eşlik eden ritim bozukluğunu denetim altına almak
• Atriyal fibrilasyon varlığında pıhtı oluşumunu önlemek
• Kalp yetmezliği gelişmişse ona yönelik tedaviyi sürdürmek

Eşlik eden tabloların çerçevesi Kalp Yetmezliği ve Atriyal Fibrilasyon sayfalarında anlatılmıştır.

Onarım, değiştirme ve kateterle yapılan işlemler

Kapak onarımı. Kapağın kendi dokusu korunarak kapanma düzeltilir. Uygun hastada tercih edilir.

Kapak değiştirme. Bozulan kapağın yerine yapay kapak yerleştirilir. Metal ve dokudan yapılmış seçenekler bulunur. Seçim yaşa, eşlik eden hastalıklara ve pıhtı önleyici ilaç kullanma durumuna göre yapılır. Metal kapak takılan hastada ilacın izlemi ömür boyu sürer; bu izlem kan sulandırıcı ilaç izlemi sayfasında anlatılmıştır.

Kateterle yerleştirilen kapak. Göğüs açılmadan, damar yoluyla kapak yerleştirilmesidir. Özellikle ileri yaşta ve ameliyat riski yüksek hastalarda öne çıkar. Bu yöntemin açık ameliyatla farkı, hangi hastada hangisinin öne çıktığı ve iyileşme süreleri kateterle kapak değişimi ile cerrahinin karşılaştırması sayfasında karşılaştırılmıştır.

Balonla genişletme. Seçili darlıklarda kapak açıklığı balonla genişletilir.

İşlemlerin nasıl yapıldığı, hazırlık ve iyileşme dönemi Kalp İşlemleri sayfasında anlatılmıştır. İşlem gerektiren hastalarda ilgili merkeze yönlendirme yapılır; öncesindeki değerlendirme ve sonrasındaki ilaç düzeni ile izlem muayenehanede sürdürülür.

Kapak iltihabından korunma

Kapak hastalığı olanlarda mikropların kapağa yerleşmesi ciddi bir sorundur. Aşağıdaki önlemler bu riski azaltır:

• Diş ve diş eti sağlığınızı düzenli hekim kontrolüyle koruyun.
• Nedeni bilinmeyen ve günlerce süren ateşi geçiştirmeyin.
• Dövme ve piercing uygulamalarından kaçının.
• Cilt yaralarını temiz tutun ve iltihaplanma durumunda başvurun.
• Yüksek riskli grupta olup olmadığınızı hekiminize sorun ve yanıtı yazılı isteyin.

Günlük yaşam ve takip düzeni

Tuz tüketiminin ölçülü tutulması, kilonun denetim altında olması ve sigaranın bırakılması kapak hastalığının seyrini olumlu etkiler. Düzenli yürüyüş çoğu hastada sürdürülebilir; ağır darlıkta sınırların hekimle belirlenmesi gerekir.

Kontrol aralığı derece ve kalbin durumuna göre belirlenir. Kontrolde yakınma sorgulanır, kalp dinlenir, kan basıncı ve nabız ölçülür, gerektiğinde ekokardiyografi yenilenir. Yeni bir yakınma ortaya çıktığında takvim beklenmez.

Sık sorulan sorular