Sigara ve Kalp

Kısa cevap

Sigara, kalp ve damar hastalıklarında denetlenebilir risk başlıklarının başında gelir. Etkisi yalnızca akciğerle sınırlı değildir: damar duvarını bozar, pıhtılaşma dengesini kaydırır, nabzı ve tansiyonu yükseltir, kan yağlarını olumsuz etkiler.

Bırakmanın kazancı hızlı başlar ve yıllar içinde büyür. Bu kazanç, kan yağlarının düşürülmesiyle elde edilen kazançla karşılaştırılabilir düzeydedir; bu nedenle tedavi planında ilaçlarla aynı masada ele alınır.

Azaltmak çözüm değildir. Risk ilk sigaralarla başladığı için hedef miktarı düşürmek değil, bırakmaktır.

Kalbi nasıl etkiler?

Etki birkaç yoldan birlikte işler.

Damar duvarının iç yüzeyi bozulur. Damarın genişleyip daralmasını düzenleyen iç tabaka zarar görür. Bu bozulma, damar sertliği sürecinin başlangıç basamağıdır. Sürecin nasıl ilerlediği damar darlığının tanısı sayfasında anlatılmıştır.

Pıhtılaşma dengesi kayar. Kan pulcukları daha kolay kümelenir. Bu nedenle sigara, damar duvarındaki birikimin üzerine pıhtı oturmasını kolaylaştırır; kalp krizinin oluş mekanizması büyük ölçüde budur.

Nabız ve tansiyon yükselir. Her sigarayla birlikte kalp hızı artar ve kan basıncı yükselir. Tansiyon izleminin nasıl yürütüldüğü tansiyon yüksekliğinin izlemi sayfasında ele alınmıştır.

Kanın oksijen taşıma kapasitesi düşer. Dumandaki karbonmonoksit, oksijenin taşınmasını engeller. Kalp kasının işi artarken ulaşan oksijen azalır.

Kan yağları olumsuz etkilenir. İyi huylu taşıyıcı parçacığın değeri düşer ve işlevi bozulur, trigliserit yükselir. Değerlerin nasıl yorumlandığı kan yağlarının yüksekliği sayfasında anlatılmıştır.

Ritim bozukluklarına zemin hazırlanır. Düzensiz ritim bozukluğu sigara içenlerde daha sık görülür; bu ritmin seyri ritim bozukluğunun atak biçiminde seyri sayfasında ele alınmıştır.

Bu etkiler birbirini çoğaltır. Şeker hastalığı ya da tansiyon yüksekliği de varsa risk toplanarak değil, katlanarak artar; şekerin damarlar üzerindeki payı şeker hastalığının kalp üzerindeki etkisi sayfasında anlatılmıştır.

Bırakınca ne kazanılır?

Kazancın takvimi şöyledir:

• İlk gün. Nabız ve kan basıncı geriler, kandaki karbonmonoksit düzeyi düşer ve oksijen taşıma kapasitesi düzelmeye başlar.
• İlk haftalar. Dayanıklılık artar, merdiven ve yokuşta zorlanma azalır, öksürük ve balgam geriler.
• İlk aylar. Damar işlevinde ölçülebilir düzelme görülür; eforla gelen yakınmalarda azalma bildirilir.
• Bir yıl ve sonrası. Damar olayı riskinde belirgin azalma elde edilir ve bu azalma yıllar içinde sürer.
• Girişim geçirenlerde. Stent ya da bypass sonrası bırakma, yeni olay riskini azaltır. Kriz sonrası izlem düzeni kalp krizi sonrası ilaç düzeni sayfasında anlatılmıştır.

Burada önemli bir nokta var: kazanç her yaşta elde edilir. İleri yaşta ya da hastalık saptandıktan sonra bırakmanın "artık geç" olduğu düşüncesi doğru değildir.

Elektronik sigara, nargile ve ısıtılan tütün

Bu başlıkta en sık sorulan şey, alternatif ürünlerin daha az zararlı olup olmadığıdır.

Elektronik sigara. Nikotin içerir; nabzı ve tansiyonu etkiler, damar işlevi üzerinde olumsuz etkileri gösterilmiştir. Uzun dönem kalp sonuçlarına ait veriler sınırlıdır. Bırakma aracı olarak kullanımı tartışmalıdır ve kalp hastalığı bulunan kişide bir çözüm olarak sunulmaz. Sık görülen tablo, iki ürünün birlikte kullanılmasıdır; bu durumda maruziyet azalmaz.

Nargile. Bir oturumda solunan duman hacmi yüksektir ve karbonmonoksit maruziyeti belirgindir. Suyun dumanı süzdüğü düşüncesi doğru değildir. Ayrıca ortak kullanım hijyen açısından da ayrı bir başlıktır.

Isıtılan tütün ürünleri. Yanma olmadığı için zararın ortadan kalktığı ileri sürülür. Kalp ve damar sonuçları açısından bu beklentiyi karşılayan uzun dönem verisi bulunmamaktadır.

Pasif içicilik. Kapalı ortamda dumana maruz kalmak damar işlevini ve pıhtılaşma dengesini etkiler. Evde ve araç içinde içilmemesi, özellikle çocuklar ve kalp hastaları için istenir.

Bırakmanın yolu

Bırakma bir karar değil, planlanan bir süreçtir. İzlenen basamaklar şöyledir:

1. Tarih belirlenir. Yaklaşık bir hafta sonrası için somut bir gün seçilir; belirsiz bir "yakında" işe yaramaz.
2. Tetikleyiciler yazılır. Kahve, çay, araç kullanımı, iş molası, telefon görüşmesi gibi alışkanlık eşleşmeleri belirlenir ve her biri için yerine koyma planı yapılır.
3. Çevre düzenlenir. Evde ve araçta sigara, çakmak ve küllük bırakılmaz; ortak içilen alanlar değiştirilir.
4. Destek tedavileri değerlendirilir. Nikotin yerine koyma yöntemleri ve reçeteli ilaç seçenekleri bulunur. Hangi seçeneğin uygun olduğu, kalp durumu ve kullanılan diğer ilaçlar değerlendirilerek belirlenir; karar hekimle birlikte verilir.
5. İlk günler için hazırlık yapılır. Huzursuzluk, dikkat dağınıklığı ve uyku düzeninde bozulma ilk haftalarda görülebilir; bunların geçici olduğu bilinmelidir.
6. Beslenme ve hareket aynı dönemde planlanır. Kilo artışı kaygısını yönetmenin yolu budur; düzenin nasıl kurulduğu kalp dostu beslenme rehberinde anlatılmıştır.
7. Yineleme başarısızlık sayılmaz. Bırakanların çoğu birkaç denemeden sonra başarır. Önemli olan, tek bir sigaranın eski düzene dönüş gerekçesi yapılmamasıdır.

Sigara bırakma polikliniklerinden yararlanılması ve ücretsiz danışma hatlarının kullanılması bu süreci kolaylaştırır. Kardiyoloji kontrolünde ise bırakma, ilaç düzeni kadar ciddi bir başlık olarak ele alınır ve her kontrolde yeniden sorulur.

Hangi durumda beklemeden başvurulur?

Aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Göğüste baskı, sıkışma ya da kola, çeneye, sırta yayılan rahatsızlık
• Soğuk terleme ile birlikte bulantı ve belirgin halsizlik
• Dinlenmekle geçmeyen nefes darlığı
• Konuşmada bozulma, yüzde veya kolda ani güç kaybı
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma duyusu
• Eforla gelen ve giderek daha kısa mesafede ortaya çıkan bacak ağrısı ile birlikte ayakta renk değişikliği

Bu bulgular yoksa doğru yaklaşım bırakma planını bir kontrol randevusunda yapmaktır. Değerlendirme için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.

Sık sorulan sorular