Akdeniz Tipi Beslenme ve Kalp

Akdeniz tipi beslenme bir zayıflama listesi değil, bir düzen değişikliğidir: sebze, kurubaklagil, tam tahıl, kuruyemiş ve zeytinyağı öne çıkar; balık düzenli, kırmızı et ve işlenmiş ürünler seyrek tüketilir. Türk mutfağı bu düzene yakındır; değişmesi gereken genellikle hamur işi ağırlığı, kızartma ve şarküteri ürünleridir. Beslenme tedavinin parçasıdır, ilacın yerine geçmez.

Bir liste değil, bir düzen

Akdeniz tipi beslenme denildiğinde çoğu kişi aklına belirli bir yemek listesi getirir. Oysa tanımın özü, hangi yiyeceğin hangi yiyeceğin yerine geçtiğidir.

Düzenin omurgası şu değişimdir: katı yağ yerine zeytinyağı, beyaz ekmek yerine tam tahıl, kırmızı et yerine kurubaklagil ve balık, tatlı yerine meyve, şarküteri yerine yoğurt ve peynir.

Bu yaklaşımın kalp sağlığı açısından anlamı, tek bir besinin sihirli sayılmaması. Yararı, öğelerin birbirinin yerine geçmesinden doğuyor. Düzenin temel ilkeleri kalp dostu beslenme rehberinde toplanmıştır.

Düzenin öğeleri

Günlük ve haftalık çatı şöyle kurulur:

• Her öğünde sebze. Çiğ ya da pişmiş, mevsimine göre ve bol çeşitte.
• Haftada birkaç kez kurubaklagil. Mercimek, nohut, fasulye ve bakla bu gruptadır.
• Tam tahıl. Bulgur, tam buğday ekmeği, yulaf ve esmer pirinç beyaz unlu ürünlerin yerini alır.
• Zeytinyağı. Ana yağ kaynağıdır; hem salatada hem yemekte kullanılır.
• Haftada iki kez balık. Yağlı balıklar bu başlıkta ayrıca değerli sayılır.
• Sert kabuklu kuruyemiş. Tuzsuz ve ölçülü biçimde, bir avuç dolayında.
• Yoğurt ve ölçülü peynir. Tuz oranı düşük olanlar seçilir.
• Meyve. Tatlı yerine günlük meyve alışkanlığı kurulur.
• Kırmızı et ve işlenmiş ürünlerin seyrekleştirilmesi. Sucuk, salam ve sosis bu grupta ayrıca sınırlanır.

Listenin dışında kalan iki öğe de önemlidir: su alışkanlığı ve öğün düzeni. Düzensiz ve gece yoğunlaşan öğünler, içerik doğru olsa bile sonucu bozar.

Neyi değiştiriyor?

Beslenme düzeninin yansıması tek bir ölçümde değil, birkaç başlıkta birlikte görülür.

Kan yağları. Doymuş yağın azalması ve lifin artması kolesterol alt gruplarına yansır. Değerlerin nasıl yorumlandığı kan yağlarının beslenmeyle ilişkisi sayfasında anlatılmıştır.

Trigliserit. Bu satır beslenmeye hızlı yanıt verir; özellikle şekerli içecek ve basit karbonhidratın azaltılması haftalar içinde yansır. Ayrıntısı trigliserit yüksekliğinde beslenme yazısında verilmiştir.

Tansiyon. Sebze, kurubaklagil ve yoğurt ağırlıklı bir düzen basınç üzerinde olumlu yansıma yapar. İzlem düzeni tansiyonda beslenme düzeninin etkisi sayfasında ele alınmıştır.

Kan şekeri. Lif ve tam tahıl, şeker yükünün gün içinde daha dengeli dağılmasını sağlar. Bu başlığın kalpteki karşılığı şeker hastalığının kalp üzerindeki etkisi rehberinde anlatılmıştır.

Tuz ayrı bir başlıktır

Akdeniz tipi beslenme tuz kısıtını kendiliğinden getirmez. Zeytinyağlı bir sofra kurup yanına turşu, salamura zeytin ve tuzlu peynir koymak tansiyon açısından kazancı siler.

Bu nedenle tuz ayrı bir kalem olarak ele alınır. Gizli tuz kaynakları ve tuzun tansiyon üzerindeki yansıması tuz kısıtının tansiyondaki yeri yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Pratik yol şudur: sofra tuzluğunu kaldırın, tuzu pişirme sırasında ölçülü kullanın ve tat için baharat, limon, sarımsak ve yeşilliklere geçin. Damak birkaç hafta içinde alışır.

Sık yapılan hatalar

Düzeni uyguladığını düşünen kişilerde sonucu bozan başlıklar genellikle şunlardır:

1. Zeytinyağını sınırsız saymak. Yağ sağlıklı olsa da yüksek enerji taşır; ölçü korunur.
2. Kuruyemişi tuzlu ve kavrulmuş almak. Tuz ve işlenmişlik kazancı azaltır.
3. Tam tahıl adıyla satılan ürünlere güvenmek. Etiketi okumak gerekir; birçoğu ağırlıklı olarak beyaz undan yapılır.
4. Meyve suyunu meyve saymak. Lif kaybolur, şeker yükü kalır.
5. Porsiyonu gözden kaçırmak. Doğru içerik, fazla miktarda kilo artışı yapar.
6. Balığı kızartarak tüketmek. Pişirme yöntemi sonucu değiştirir.
7. Düzeni hafta sonu bırakmak. Süreklilik, listedeki her maddeden daha belirleyicidir.

Bu maddelerin ortak yanı şudur: hata içerikte değil, ölçüde ve süreklilikte yapılıyor.

Hareket düzeni ile birlikte düşünülür

Beslenme tek başına değerlendirilmez. Aynı dönemde düzenli hareket eklendiğinde kan yağları, tansiyon ve kilo üzerindeki yansıma belirginleşir.

Kalp hastalığı bulunan kişide yoğunluğun nasıl belirlendiği ve nelere dikkat edildiği düzenli hareketin planlanması rehberinde anlatılmıştır.

Değişikliğin karşılığını görmek için ölçüm gerekir. Hangi ölçümlerin hangi aralıkla yapıldığı tarama ölçümlerinin aralığı sayfasında ele alınmıştır.

Ne zaman hemen başvurulur?

Beslenme düzeni planlı bir konudur ve acil başvuru gerektirmez. Ancak aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Göğüste baskı, sıkışma ya da kola, çeneye yayılan rahatsızlık
• Dinlenmekle geçmeyen nefes darlığı
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma duyusu
• Günler içinde hızlı kilo artışıyla birlikte bacaklarda belirgin şişlik
• Konuşmada bozulma, yüzde veya kolda ani güç kaybı

Bu bulgular yoksa doğru yaklaşım beslenme düzeninizi ve son ölçümlerinizi randevuda birlikte gözden geçirmektir. Görüşme için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.