Trigliserit Yüksekliği

Trigliserit, kanda enerji deposu olarak taşınan bir yağdır ve kolesterolden farklı bir anlam taşır. Yükselmesinin başlıca nedenleri şekerli içecekler, alkol, basit karbonhidratlar, fazla kilo, denetim altında olmayan şeker hastalığı ve bazı hormon bozukluklarıdır. Düşürmede ilk basamak, ilaçtan önce gelen beslenme düzeni değişikliğidir.

Trigliserit nedir?

Kan tetkiki sonucunda yer alan "lipid paneli" birkaç satırdan oluşur. Bunlardan biri toplam kolesterol, biri LDL, biri HDL, biri de trigliserittir. Son satır sık sık gözden kaçar, oysa kendine özgü bir anlamı vardır.

Trigliserit, vücudun enerji olarak kullanmadığı yağların kanda taşınma biçimidir. Yemekten sonra yükselir, açlıkta düşer. Yemekle bu kadar oynayan tek kan yağı olması, ölçüm kurallarının neden ayrıca önem taşıdığını da açıklar.

Kolesterol ise farklı bir görev taşır: hücre zarının yapısında ve hormon üretiminde kullanılır. Risk değerlendirmesinde iki satır birlikte okunur; kolesterol alt gruplarının nasıl yorumlandığı kan yağlarının yüksekliği sayfasında anlatılmıştır.

Neden yükselir?

Yükselmenin nedenleri iki grupta toplanır. Birinci grup günlük yaşamla ilgilidir:

• Şekerli içecekler. Meyve suyu, gazlı içecek ve şekerli kahve ürünleri doğrudan etkilidir.
• Alkol. Trigliserit üzerindeki etkisi belirgindir ve küçük miktarlarda bile görülebilir.
• Basit karbonhidratlar. Beyaz ekmek, hamur işi ve tatlı ağırlıklı düzen yükselmeyi besler.
• Fazla kilo, özellikle karın bölgesinde birikim.
• Hareketsizlik.

İkinci grup ise altta yatan bir nedene işaret eder:

• Denetim altında olmayan şeker hastalığı
• Tiroit bezinin yavaş çalışması
• Böbrek hastalıkları
• Karaciğerde yağlanma ve bazı karaciğer sorunları
• Bazı ilaç gruplarının yan etkisi
• Kalıtsal geçen kan yağı bozuklukları

Bu ayrım önemlidir: ikinci gruptaki bir neden bulunduğunda asıl tedavi o nedene yönelir. Şeker hastalığının kalp ve kan yağları üzerindeki etkisi şeker hastalığının kalp üzerindeki etkisi rehberinde ele alınmıştır.

Ölçüm nasıl yapılır?

Trigliserit yemekten belirgin biçimde etkilendiği için ölçüm kuralları sonucu doğrudan değiştirir. Şu noktalara dikkat edilir:

1. Değer yüksek çıktıysa aç karnına tekrarlanır. Tercihen on iki saatlik açlıktan sonra bakılır.
2. Ölçümden önceki gün alkol alınmaz. Tek bir gece bile değeri belirgin biçimde yükseltebilir.
3. Ölçümden önceki günlerde olağan beslenme sürdürülür. Tetkikten önce birkaç gün perhiz yapmak gerçek durumu gizler.
4. Ağır egzersiz ölçümden önceki gün yapılmaz.
5. Akut hastalık döneminde ölçüm ertelenir. Enfeksiyon ya da yeni geçirilmiş bir olay değerleri geçici olarak değiştirir.

Tek bir yüksek ölçümle karar verilmez. Değerlendirme, kurallara uygun biçimde alınmış en az iki ölçümle yapılır.

Düşürmek için ne yapılır?

Trigliseritin en belirgin özelliği, yaşam düzeni değişikliklerine hızlı yanıt vermesidir. Öncelik sırası şudur:

Şekerli içecekleri kesin. Tek başına en çok yanıt alınan adım budur. Yerine su, sade soda ve şekersiz içecekler konur.

Alkolü azaltın ya da bırakın. Trigliserit yüksekliğinde bu başlık ayrıca ele alınır, çünkü etkisi küçük miktarlarda bile görülür.

Basit karbonhidratları azaltın. Beyaz ekmek, hamur işi ve tatlı yerine tam tahıl, kurubaklagil ve sebze ağırlıklı bir düzen kurulur. Ayrıntılar kalp dostu beslenme rehberinde verilmiştir.

Kilo verin. Vücut ağırlığında orta düzeyli bir azalma bile trigliserit üzerinde belirgin yansıma yapar.

Düzenli hareket edin. Haftaya yayılmış orta şiddetli yürüyüş etkiyi destekler.

Bu başlıkların yanıtı genellikle haftalar içinde görülür. Bu nedenle ilk değerlendirmeden sonra belirli bir süre tanınır ve ölçüm tekrarlanır.

İlaç tedavisi ne zaman gündeme gelir?

İlaç kararı tek bir değere değil, toplam damar riskine bakılarak verilir. Kolesterol alt gruplarının durumu, tansiyon, kan şekeri, sigara, yaş ve aile öyküsü bu değerlendirmeye girer.

Bazı kişilerde asıl hedef trigliserit değil, kolesterolün taşıyıcı alt grubudur; bu durumda tedavi ona yönelir. Kolesterol ilaçlarının kullanım düzeni ve izlemi kolesterol ilacı kullanırken rehberinde anlatılmıştır.

Belirgin derecede yüksek değerlerde durum farklıdır. Bu düzeyde damar riskinin yanı sıra pankreas iltihabı açısından da risk doğar ve değerlendirme gecikmeden yapılır.

Yakınması olmayan kişide kan yağlarının hangi aralıkla ölçüldüğü kardiyolojik check-up sayfasında ele alınmıştır.

Ne zaman hemen başvurulur?

Trigliserit yüksekliği kendi başına bir acil durum değildir ve planlı olarak ele alınır. Ancak aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Karnın üst bölümünde şiddetli, sırta vuran ağrı ile birlikte kusma
• Göğüste baskı, sıkışma ya da kola, çeneye yayılan rahatsızlık
• Dinlenmekle geçmeyen nefes darlığı
• Konuşmada bozulma, yüzde veya kolda ani güç kaybı
• Bayılma ya da bilinç bulanıklığı

Bu bulgular yoksa doğru yaklaşım ölçümü kurallara uygun biçimde tekrarlamak ve sonuçlarla birlikte randevu almaktır. Değerlendirme için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.