HDL Kolesterol Düşüklüğü

HDL düşüklüğü, damar riskinin yüksek olduğunu gösteren bir işarettir; riskin doğrudan nedeni olduğu gösterilmemiştir. Bu nedenle tedavi HDL'yi yükseltmek üzerine kurulmaz. Bu amaçla denenen ilaç grupları değeri yükseltti, ancak kalp krizi ve felç riskini azaltmadı. Kan yağları tedavisi LDL üzerinden planlanır. HDL tarafında işe yarayan şey ilaç değil, sigaranın bırakılması, düzenli hareket ve kilo fazlalığının azaltılmasıdır.

HDL ne yapar?

Kolesterol kanda serbest dolaşmaz; taşıyıcı parçacıkların içinde taşınır. HDL bu taşıyıcılardan biridir.

HDL parçacıklarının işi, dokularda ve damar duvarında biriken kolesterolün bir bölümünü alıp karaciğere geri götürmektir. Bu nedenle uzun süre "temizleyici" bir rol üstlendiği düşünüldü.

Tanım doğru, ancak eksik. Taşıma işini yapan şey değerin kendisi değil, parçacığın işlev görmesidir. Aynı HDL değerine sahip iki kişide bu işlev farklı olabilir. Laboratuvar raporundaki sayı, parçacığın ne kadar iyi çalıştığını söylemez.

Kan yağlarının hangi başlıklar altında izlendiği ve değerlerin nasıl okunduğu kan yağlarının yüksekliği sayfasında anlatılmıştır.

"İyi kolesterol" adlandırması neden eksik

HDL için kullanılan "iyi kolesterol" ifadesi akılda kalıcıdır ama yanlış bir beklenti kurar: değeri yükseltirsen korunursun.

Bu beklenti test edildi ve karşılanmadı. Gözlem çalışmalarında HDL düşüklüğü ile damar olayları arasında güçlü bir ilişki görülüyor. Buna karşılık değeri ilaçla yükseltmek aynı sonucu doğurmadı.

Açıklama şu: HDL düşüklüğü çoğu zaman yalnız bulunmaz. Yanında kilo fazlalığı, hareketsizlik, sigara, insülin direnci ve trigliserit yüksekliği bulunur. Düşük HDL bu tablonun göstergesi olur; tablonun kendisi riski taşır.

Benzer akıl yürütme hataları kalp sağlığında sık görülür; sık rastlananlar kalp hakkında doğru bilinen yanlışlar yazısında toplanmıştır.

Düşüklüğün arkasındaki nedenler

Değerlendirmede gözden geçirilen başlıklar şunlardır:

• Kilo fazlalığı ve karın bölgesinde yağ birikimi. HDL düşüklüğüyle en sık birlikte görülen başlıktır.
• Hareketsizlik. Düzenli etkinliğin olmaması değeri aşağı çeker.
• Sigara. Hem HDL değerini düşürür hem de parçacığın işlevini bozar.
• İnsülin direnci ve şeker hastalığı. Bu tabloda HDL düşüklüğü ile trigliserit yüksekliği birlikte bulunur. Şekerin damarlar üzerindeki etkisi şeker hastalığının kalp üzerindeki etkisi sayfasında anlatılmıştır.
• Trigliserit yüksekliği. İki değer ters yönde hareket eder; beslenmenin bu başlıktaki payı trigliserit üzerindeki etkisi yazısında ele alınmıştır.
• Beslenmede işlenmiş karbonhidratın ağırlığı. Şekerli içecekler ve rafine unlu ürünler HDL'yi düşürür.
• Tiroit, böbrek ve karaciğer hastalıkları. İkincil nedenler arasında gözden geçirilir.
• Bazı ilaçlar. Belirli ilaç gruplarının kan yağları üzerinde etkisi vardır ve bu etki ilaç listesiyle birlikte değerlendirilir.
• Kalıtsal nedenler. Ailede benzer örüntü varsa bu başlık da düşünülür.

Yükseltmeye çalışmak işe yarıyor mu?

Bu soru, kardiyolojinin açıkça yanıtlanmış başlıklarından biridir.

HDL'yi yükseltmek üzere geliştirilen ilaç grupları denendi. Niasin, bu amaçla uzun süre kullanılan bir etken maddeydi. Ardından HDL değerini belirgin biçimde yükselten yeni bir ilaç sınıfı geliştirildi.

İki yolun sonucu da aynı oldu: değer yükseldi, kalp krizi ve felç sıklığı azalmadı. Bir bölüm çalışmada yan etkiler nedeniyle araştırma erken sonlandırıldı.

Buradan çıkan ders yalnız HDL ile sınırlı değildir. Bir laboratuvar değerinin düzelmesi, hastalığın gidişinin düzeldiğini göstermez. Tedavi kararları değer üzerinden değil, sonuç üzerinden verilir.

Tedavi hedefi neden LDL üzerinden kurulur?

Kan yağları tedavisinde hedef LDL kolesteroldür. Nedeni basittir: LDL'nin damar duvarındaki birikimde nedensel rol oynadığı gösterilmiştir ve düşürüldüğünde olay sıklığı azalır.

Trigliserit yüksekliği ikinci başlık olarak ele alınır. HDL ise risk hesabına girer, ancak izlenen bir hedef olarak kullanılmaz.

Bu nedenle HDL düşüklüğü saptanan kişide atılan ilk adım, HDL'yi yükseltmeye çalışmak değil, toplam riski ölçmektir. Hangi ölçümlerin bu hesaba girdiği risk taramasının kapsamı sayfasında anlatılmıştır. Damar duvarındaki birikimin nasıl ilerlediği ise damar darlığının tanısı sayfasında ele alınmıştır.

Gerçekten işe yarayan değişiklikler

HDL tarafında etkisi ölçülebilen başlıklar şunlardır:

1. Sigarayı bırakmak. Değer üzerindeki etkisi haftalar içinde görülür ve damar riskindeki azalma bundan bağımsız olarak da sürer.
2. Düzenli hareket. Süreklilik, yoğunluktan önce gelir. Planlamanın nasıl yapıldığı düzenli hareketin planlanması rehberinde anlatılmıştır.
3. Kilo fazlalığının azaltılması. Özellikle karın bölgesindeki azalma değere yansır.
4. Yağ kaynaklarının değiştirilmesi. Katı yağlar ve hazır hamur işlerinin yerine zeytinyağı, kabuklu yemiş ve balığın geçirilmesi. Düzenin bütünü kalp dostu beslenme rehberinde anlatılmıştır.
5. Şekerli içeceklerin ve rafine unlu ürünlerin azaltılması. Bu değişiklik trigliserit ile HDL'yi aynı anda etkiler.

Listeye alkol girmez. Alkol HDL değerini yükseltebilir; buna karşılık tansiyon, ritim ve kalp kası üzerindeki olumsuz etkileri bu yükselmenin önüne geçer.

Bu beş başlığın ortak özelliği şudur: yararları HDL değerinden bağımsız olarak da gösterilmiştir. Yani değer pek değişmese bile kazanç sürer.

Ne zaman hemen başvurulur?

Kan yağı bozuklukları yakınma vermez. Aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Göğüste baskı, sıkışma ya da kola, çeneye, sırta yayılan rahatsızlık
• Soğuk terleme ile birlikte bulantı ve belirgin halsizlik
• Giderek daha hafif eforla ortaya çıkan göğüs yakınması
• Konuşmada bozulma, yüzde veya kolda ani güç kaybı
• Dinlenmekle geçmeyen nefes darlığı
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma duyusu

Bu bulgular yoksa doğru yaklaşım son kan tetkiklerinizi ve ilaç listenizi toplayıp randevu almaktır. Değerlendirme için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.