Yaşa Göre Tansiyon Değerleri

Kılavuzlarda yetişkinler için "yaşa göre normal tansiyon" tablosu yoktur. Yetişkinde tanı eşiği yaşla birlikte yükselmez: muayenehane ölçümünde 140/90 mmHg, evde ölçüm ortalamasında 135/85 mmHg ve üzeri yüksek kabul edilir. Yaş, tanı eşiğini değil tedavi hedefinin kişiye uyarlanmasını etkiler.

İnternetteki yaş tabloları nereden geliyor?

Arama sonuçlarında "40 yaşında normal tansiyon", "60 yaşında normal tansiyon" biçiminde tablolar sık görülür. Bu tablolar kılavuz kaynaklı değildir; toplum ortalamalarının yaş gruplarına dağıtılmasıyla oluşturulmuştur.

Ortalama ile normal aynı şey değildir. Bir değerin toplumda sık görülmesi, o değerin sağlıklı olduğunu göstermez; yalnızca yaygın olduğunu gösterir.

Bu ayrımın somut sonucu şudur: yaş tablolarına bakan kişi kendi yüksek değerini "yaşıma göre normal" sayabilir ve başvuruyu geciktirir. Kılavuzlar bu nedenle yetişkinde tek bir eşik kullanır.

Yetişkinde eşikler

Yetişkinde eşik yaşa göre değil ölçümün nerede yapıldığına göre değişir. Aşağıdaki tablo bu farkı gösterir.

Tablodaki değerler karar eşikleridir, tek başına tanı değildir. Tanı, günün farklı saatlerinde yapılmış ölçümlerin ortalamasıyla ya da yirmi dört saatlik kayıtla konur. Ölçtüğünüz değerin evre sınıflamasında hangi aralığa düştüğünü tansiyon değeri yorumlama aracı sayfasındaki tablodan okuyabilirsiniz.

Evde doğru ölçümün nasıl yapıldığı, hangi koldan ve hangi oturuşla ölçüleceği tansiyonun evde doğru ölçülmesi rehberinde adım adım anlatılmıştır.

Yaşın gerçek etkisi nedir?

Yaşın tansiyon üzerindeki etkisi vardır, ancak eşiği değiştirmez. Etki üç başlıkta görülür:

• Damar sertliği. Yaşla birlikte büyük damarların esnekliği azalır ve büyük tansiyon yükselir.
• Değerlerin ayrışması. İleri yaşta büyük tansiyon yükselirken küçük tansiyon düşebilir; iki değer arasındaki açıklık artar.
• Ayakta düşüş eğilimi. Ayağa kalkarken tansiyonun düşmesi ileri yaşta daha sık görülür ve baş dönmesi yapar.

Bu üç değişiklik tedavi kararını etkiler. Tanı eşiği aynı kalır, ancak hedef değer ve ilaç düzeni kişinin kırılganlığına, düşme riskine ve eşlik eden hastalıklarına göre belirlenir.

Bu nedenle ileri yaştaki hastada tedavi, genç hastadan farklı yürütülebilir. Fark tanıda değil, hedefin kişiye uyarlanmasındadır.

Yaş tablolarının yerine ne kullanılır?

Kılavuzlar yaş tablosu yerine üç ölçüt kullanır. Karar bu üçünün birlikte değerlendirilmesiyle verilir:

1. Ölçümün ortalaması. Tek değer değil, belirli bir dönemin ortalaması esas alınır.
2. Toplam risk. Şeker hastalığı, böbrek hastalığı, kolesterol düzeyi, sigara ve aile öyküsü hesaba katılır.
3. Organ etkilenmesi. Kalp kasında kalınlaşma, idrarda protein ve göz dibi bulguları tabloyu ağırlaştırır.

Toplam riskin nasıl hesaplandığı ve hangi değerlerde ilaç tedavisinin gündeme geldiği Hipertansiyon sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır. Kolesterol hedeflerinin aynı risk hesabından çıktığı ise LDL kolesterol hedefleri sayfasında ele alınmıştır.

Ölçüm biçimi yaştan daha çok fark yaratır

Yanlış ölçüm, yaş farkından çok daha büyük sapma üretir. Dört yaygın hata değeri belirgin biçimde etkiler:

• Uygun olmayan kolluk. Kol çevresine küçük gelen kolluk değeri olduğundan yüksek gösterir.
• Dinlenmeden ölçüm. Oturduktan sonra beş dakika beklenmezse değer yüksek çıkar.
• Kolun desteklenmemesi. Kol kalp düzeyinde değilse ölçüm sapar.
• Tek ölçümle karar. İki ölçümün ortalaması alınmadığında rastgele bir değer kayda geçer.

Bir de gizli tablolar vardır. Muayenehanede yüksek, evde normal ölçülen tabloya beyaz önlük etkisi denir; tersi de görülür ve muayenehanede normal, gün içinde yüksek seyreden tablo maskeli hipertansiyon olarak adlandırılır.

Bu iki tablonun ayırt edilmesi için yirmi dört saatlik kayıt kullanılır. Kaydın nasıl alındığı ve neyi gösterdiği yirmi dört saatlik tansiyon kaydı sayfasında anlatılmıştır.

Çocuklar ve gebelik ayrı değerlendirilir

Çocuklarda tek bir eşik kullanılmaz. Ölçülen değer; yaş, boy ve cinsiyete göre hazırlanmış yüzdelik tablolarla karşılaştırılır. Bu nedenle yetişkin eşikleri çocuk ölçümlerine uygulanmaz.

Gebelikte değerlendirme ayrı yürütülür. Yeni başlayan yükselme, idrarda protein ve ödem birlikte ele alınır; izlem sıklığı da bu döneme göre belirlenir. Gebelikte kardiyolojik değerlendirmenin nasıl yapıldığı gebelikte kalp izlemi sayfasında anlatılmıştır.

Tansiyonun uzun süre yüksek seyretmesinin kalbe etkisi de ayrı bir başlıktır. Kalbin zorlanma karşısında nasıl değiştiği kalp yetmezliği başlığı altında ele alınmıştır.

Ne zaman hemen başvurulur?

Ölçüm 180/110 mmHg üzerindeyse ve buna göğüs ağrısı, şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı, konuşma bozukluğu, yüzde ya da kolda güçsüzlük veya nefes darlığı eşlik ediyorsa 112'yi arayın. Bu tablo evde ilaç artırılarak yönetilmez.

Belirti olmadan yüksek ölçülen değerlerde panik gerekmez. On beş dakika dinlendikten sonra ölçümü yineleyin ve sonucu kaydedin; yükseklik sürüyorsa aynı gün hekime başvurun.

Elinizde bir haftalık ölçüm kaydı varsa değerlendirme çok daha hızlı yapılır. Randevu için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.