Atriyal Fibrilasyon ve İnme Riski

Atriyal fibrilasyonda kulakçıklar düzenli kasılmak yerine titrer; içlerinde yavaşlayan kan pıhtı oluşturmaya eğilimlidir. Kopan pıhtı beyne giderse inme gelişir. Korumayı sağlayan tedavi pıhtı önleyici ilaçlardır, aspirin bu tabloda onların yerini tutmaz. Risk ritmin o anki durumuna değil, kişinin risk profiline göre hesaplanır.

Kulakçıklar titrediğinde ne olur?

Sağlıklı kalpte kulakçıklar her atımda düzenli kasılır ve içlerindeki kanı karıncıklara boşaltır. Atriyal fibrilasyonda bu düzen kaybolur: kulakçıklar kasılmak yerine çok hızlı ve düzensiz titrer.

Sonuç iki yönlüdür. Birincisi nabız düzensizleşir ve kişi çarpıntı duyabilir. İkincisi, ki inme riski açısından belirleyici olan budur, kulakçık içindeki kan tam olarak boşalmaz.

Özellikle sol kulakçığın kulak biçimindeki küçük çıkıntısında akım belirgin biçimde yavaşlar. Yavaşlayan ya da duran kan pıhtı oluşturmaya eğilimlidir. Oluşan pıhtı yerinden koparsa kan akımıyla taşınır ve beyin damarlarından birini tıkayabilir.

Tablonun tanı ölçütleri, tipleri ve tedavi basamakları kulakçık titremesinin tanı ve tedavisi sayfasında anlatılmıştır.

Risk herkes için aynı mı?

Hayır. Atriyal fibrilasyon bulunan iki kişinin inme riski belirgin biçimde farklı olabilir. Değerlendirmeye giren başlıklar şunlardır:

• Yaş. Riskin en güçlü belirleyicilerinden biridir ve ilerleyen yaşla artar.
• Tansiyon yüksekliği. Uzun süre denetim altında tutulmamış tansiyon riski yükseltir.
• Şeker hastalığı. Damar yapısını etkilediği için ayrı bir başlık olarak sayılır.
• Kalp yetmezliği. Pompalama gücünün azalması akımı daha da yavaşlatır.
• Damar hastalığı öyküsü. Geçirilmiş kalp krizi ya da bacak damar hastalığı bu gruba girer.
• Daha önce geçirilmiş inme ya da geçici iskemik atak. Riski en belirgin biçimde yükselten öyküdür.
• Cinsiyet. Değerlendirmede ayrı bir kalem olarak yer alır.

Bu başlıklar tek tek değil, birlikte puanlanarak değerlendirilir. Toplam puan tedavi kararının temelini oluşturur; bu nedenle "nabzım düzensiz, demek ki inme geçireceğim" biçiminde bir çıkarım doğru değildir.

Pıhtı önleyici tedavi kararı nasıl verilir?

Karar iki riskin birlikte tartılmasıyla verilir: inme riski ve kanama riski. Bu iki hesap aynı tabloda yapılır ve biri diğerini kendiliğinden iptal etmez.

Kanama riski yüksek bulunduğunda doğru yaklaşım ilacı reddetmek değildir. Önce düzeltilebilir nedenler ele alınır: denetim altında olmayan tansiyon, alkol tüketimi, kanamaya eğilim yaratan ilaç kullanımı ve kansızlık bu gruba girer. Bu başlıklar düzeltildiğinde kanama riski düşer.

Tedavi başladıktan sonra izlem düzeni kurulur. Kullanım kuralları, aksatma durumunda ne yapılacağı ve girişim öncesi planlama pıhtı önleyici tedavi düzeni rehberinde toplanmıştır.

Burada ayrı bir uyarı gerekir. Aspirin, atriyal fibrilasyona bağlı inme riskinde pıhtı önleyici ilaçların yerini tutmaz; iki grup farklı mekanizmayla çalışır. Aspirin kullanıyor olmak bu tabloda koruma sağlandığı anlamına gelmez.

Ritim düzelirse ilaç kesilir mi?

Sık sorulan ve yanlış yanıtlanan bir sorudur. Ritmin normale dönmesi iyi bir gelişmedir, ancak inme riski ritmin o anki durumuna göre hesaplanmaz.

Bunun iki nedeni var. Atriyal fibrilasyon birçok kişide ataklar hâlinde seyreder; ritim bugün normal görünürken yarın yeniden bozulabilir. İkincisi, atakların önemli bir bölümü hiç yakınma vermez, yani kişi ritminin bozulduğunu fark etmez.

Bu nedenle pıhtı önleyici ilaç, ritim düzeldi diye kendiliğinden kesilmez. Ritmi denetim altında tutmak için ilaç ve işlem seçeneklerinin nasıl karşılaştırıldığı ritim denetiminde iki yol sayfasında ele alınmıştır.

Atak yakalanamıyorsa ne yapılır?

Tanı için ritim bozukluğunun bir kayıtta görülmesi gerekir. Muayenede çekilen elektrokardiyografi kaydı yalnız o anki ritmi gösterir; atak o sırada yoksa kayıt normal çıkar.

Ataklar seyrek olduğunda ritmin uzun süreli kaydı istenir. Kayıt süresince yakınmanın saatini not etmek değerlendirmeyi doğrudan kolaylaştırır.

Yakınmanın nasıl tanımlandığı ve hangi özelliklerin ritim bozukluğunu düşündürdüğü çarpıntının nasıl tanımlandığı sayfasında anlatılmıştır.

Kişisel cihazlardan gelen kayıtlar da değerlendirmeye girer. Bu kayıtların hangi sınırlar içinde bilgi verdiği akıllı saat kayıtlarının güvenilirliği yazısında ele alınmıştır. Bu cihazların uyarısı tanı değildir, ancak kaydı hekime götürmek için yeterli bir gerekçedir.

Ne zaman hemen başvurulur?

İnme belirtileri zamana duyarlıdır: tedavi seçenekleri ilk saatlerde en geniştir. Aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın, kendi aracınızla yola çıkmayın:

• Yüzün bir yarısında düşüklük ya da kayma
• Kolda veya bacakta ani güç kaybı, özellikle tek taraflı
• Konuşmada bozulma, kelime bulamama ya da anlamama
• Ani görme kaybı veya çift görme
• Ani başlayan dengesizlik ve yürüyememe
• Durmayan ve çok hızlı seyreden çarpıntıyla birlikte baygınlık duyusu

Bu bulgular kısa sürüp kendiliğinden geçse bile geçiştirilmez; geçici atak, yakın dönemde gelişebilecek bir inmenin uyarısıdır. Planlı değerlendirme ve izlem için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.