Aspirini Herkes Kullanmalı mı?

Asetilsalisilik asidin korumadaki yeri, kişinin daha önce bir olay geçirip geçirmediğine göre değişir. Kalp krizi ya da inme geçirmiş, damar hastalığı bilinen kişilerde yeri yerleşmiştir. Hiç olay geçirmemiş kişilerde ise beklenen yarar kanama riskiyle tartılır ve çoğu kişide önerilmez. Kendi başına başlanan ya da kesilen bir ilaç değildir.

İki ayrı soru, iki ayrı yanıt

Aspirin konusundaki karışıklığın kaynağı, iki farklı durumun tek bir soruya sıkıştırılmasıdır. Oysa yanıt kişiye göre tümüyle değişir.

Birinci durum: kişi daha önce kalp krizi ya da inme geçirmiş, damar içine stent takılmış ya da bacak damarlarında darlık saptanmış. Buna ikincil korunma denir.

İkinci durum: kişinin bilinen bir damar hastalığı yok, hiç olay geçirmemiş, yalnız risk etkenleri bulunuyor. Buna birincil korunma denir.

Aynı ilaç, bu iki durumda farklı değerlendirilir. Nedeni basittir: beklenen yarar ikinci grupta belirgin biçimde küçülürken kanama riski değişmeden kalır.

İkincil korunma: yeri yerleşmiş

Damar hastalığı bilinen kişilerde ilacın görevi nettir. Daralmış ya da içine stent yerleştirilmiş bir damarda kan pulcuklarının birbirine yapışması pıhtı oluşumunu başlatabilir; ilaç bu yapışmayı azaltır.

Bu nedenle kalp krizi geçirmiş kişilerde ilaç, aksi bir gerekçe yoksa sürekli kullanılır. Krizden sonra kurulan ilaç düzeninin bütünü kalp krizi sonrası ilaç düzeni sayfasında anlatılmıştır.

Damar darlığı saptanan, ancak olay geçirmemiş kişilerde karar yine hekime aittir ve darlığın yerine, derecesine ve yapılan girişime göre değişir. Hastalığın izlemi damar darlığı bulunan kişide tedavi düzeni sayfasında ele alınmıştır.

Burada vurgulanması gereken nokta şudur: bu gruptaki kişilerin ilacı kendi başına bırakması risklidir. Bırakma kararı yalnız hekim tarafından verilir.

Birincil korunma: karar kişiye göre

Hiç olay geçirmemiş bir kişide tablo değişir. Yıllar boyunca "elli yaşından sonra herkes kullansın" biçiminde bir yaklaşım savunuldu; bugün bu yaklaşım geçerli değildir.

Değişimin gerekçesi iki başlıkta toplanır. Birincisi, diğer korunma yöntemlerinin etkisi arttı: tansiyon ve kan yağlarının tedavisi, sigaranın bırakılması ve şeker hastalığının denetimi riski belirgin biçimde düşürüyor. Böylece aspirinin ekleyeceği kazanç küçülüyor.

İkincisi, kanama riskinin yaşla arttığı daha iyi anlaşıldı. Mide ve bağırsak kanamaları ile kafa içi kanamalar bu riskin içindedir.

Sonuç şudur: bu grupta ilaç herkese verilmez. Seçilmiş kişilerde, yarar ve risk birlikte tartılarak ve kişiyle konuşularak karar verilir.

Önce hangi başlıklar ele alınır?

Birincil korunmada sıralama şöyledir ve aspirin bu sıralamanın başında değildir:

1. Sigaranın bırakılması. Riski düşürmede karşılığı en büyük adımdır.
2. Tansiyonun denetim altına alınması. Ölçüm düzeni ve hedefler tansiyonun denetim altına alınması sayfasında anlatılmıştır.
3. Kan yağlarının ele alınması. Kimde tedavi gerektiği ve nasıl izlendiği kolesterol tedavisinin yeri sayfasında verilmiştir.
4. Kan şekerinin denetimi. Şeker hastalığı bulunanlarda bu başlık ayrıca ağırlık taşır.
5. Kilo, beslenme ve düzenli hareket.
6. Risk profilinin çıkarılması. Hangi ölçümlerin hangi aralıkla yapıldığı risk profilinin çıkarılması sayfasında ele alınmıştır.

Bu altı başlık yerine getirilmeden aspirin eklemek, kolay olanı yapıp etkili olanı atlamak anlamına gelir.

Kan sulandırıcı ile aynı şey mi?

Halk arasında aspirin de "kan sulandırıcı" olarak adlandırılır, ancak bu adlandırma iki farklı ilaç grubunu birbirine karıştırıyor.

Pıhtı önleyici ilaçlar pıhtılaşma zincirindeki basamaklara etki eder. Asetilsalisilik asit ise kan pulcuklarının birbirine yapışmasını azaltır. İki mekanizma farklıdır ve biri diğerinin yerini tutmaz.

Bu ayrım özellikle bir tabloda önem taşır: kulakçık kaynaklı düzensiz ritme bağlı inme riskinde koruma pıhtı önleyici ilaçlarla sağlanır. Nedeni ve karar ölçütleri inme riskinin ritim bozukluğundaki yeri yazısında anlatılmıştır.

İki grubun kullanım kuralları ve girişim öncesi planlama pıhtı önleyici ilaçlarla aspirin arasındaki ayrım rehberinde karşılaştırılmıştır.

Kimde sakıncalı olur?

Aşağıdaki durumlarda ilaç ya kullanılmaz ya da ek önlemlerle kullanılır:

• Daha önce mide ya da bağırsak kanaması geçirmiş olmak
• Etkin ülser ya da süren mide yakınmaları
• Kanama eğilimi yapan hastalıklar ve kan pulcuğu azlığı
• Pıhtı önleyici ilaçla birlikte kullanım gerekliliği
• Düzenli ağrı kesici kullanımı
• Denetim altında olmayan belirgin tansiyon yüksekliği
• Asetilsalisilik aside karşı aşırı duyarlılık öyküsü
• Yakın dönemde planlanmış cerrahi girişim

Risk görülen kişilerde mide koruyucu bir ilaç eklenebilir ve kanamaya eğilim yapan diğer ilaçlar gözden geçirilir. Bu düzenlemenin tamamı hekim kararıyla yapılır.

Ne zaman hemen başvurulur?

Aspirin kullanan kişide aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Kanlı ya da kahve telvesi görünümünde kusma
• Siyah, katran kıvamında dışkı
• Durdurulamayan diş eti ya da burun kanaması
• Olağandışı şiddette ve ani başlayan baş ağrısı
• Konuşmada bozulma, yüzde veya kolda ani güç kaybı
• Göğüste baskı, sıkışma ya da kola, çeneye yayılan rahatsızlık

Bu bulgular yoksa ilaca başlama ya da bırakma sorularınızı randevuda ele alın. Kullandığınız tüm ilaç ve takviyelerin listesiyle gelin; görüşme için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.