Kalp Üfürümü Nedir?

Üfürüm, kalpteki kan akışının karışarak akması sonucu duyulan ek sestir. Bir tanı değil, bir muayene bulgusudur. Çocuklarda ve genç erişkinlerde kalp yapısı normalken duyulan masum üfürümler sıktır; buna karşın kapak hastalıklarının ilk işareti de üfürüm olabilir. Ayırt etmenin yolu kalbin görüntüleme ile değerlendirilmesidir.

Ses nereden geliyor?

Kalbin içinde kan, belirli bir yönde ve düzgün bir akışla ilerler. Bu akış sessizdir; dinlemekle duyulan normal sesler kapakların kapanmasından doğar.

Akış düzgünlüğünü yitirdiğinde, yani girdap yaparak akmaya başladığında, ek bir ses ortaya çıkar. Hekimin üfürüm dediği ses budur.

Akışın karışmasının üç tipik nedeni vardır:

• Geçişin daralması. Kan dar bir açıklıktan hızla geçmek zorunda kalır.
• Geriye kaçak. Kapak tam kapanmadığında kan ters yönde bir miktar geri döner.
• Akışın hızlanması. Yapı normaldir, ancak kan beklenenden hızlı akar.

Üçüncü başlık önemlidir: ateş, kansızlık, gebelik, tiroit fazlalığı ve çocukluk çağında görülen hızlı dolaşım bu gruba girer. Burada ses bir hastalıktan değil, akışın hızından doğar.

Masum üfürüm ile hastalık üfürümü

"Masum üfürüm" terimi, kalp yapısı normal olduğu hâlde duyulan üfürümleri anlatır. Çocuklarda ve genç erişkinlerde sıktır.

Masum üfürümün tipik özellikleri şunlardır: hafif duyulur, kısa sürer, belirli bir vücut durumunda belirginleşip başka durumda kaybolur ve hiçbir yakınmayla birlikte bulunmaz.

Hastalık kaynaklı üfürümde ise bir ya da birkaç ek özellik bulunur. Ses daha şiddetlidir, kalp döngüsünün belirli bir bölümüne yayılır, sırta ya da boyuna doğru iletilir ve yakınmalar eşlik eder.

Burada sık yapılan bir karışıklığı düzeltmek gerekir: üfürümün derecesi sesin şiddetini anlatır, hastalığın ağırlığını değil. Hafif duyulan bir sesin arkasında önemli bir sorun bulunabilir.

Üfürümün arkasındaki kapak sorunları

Üfürümün en çok araştırılan nedeni kapak hastalıklarıdır. Dört kapağın her birinde daralma ya da kaçak görülebilir.

Bu grubun ortak özelliği yavaş ilerlemesidir. Kalp bir süre uyum sağlar ve kişi yakınma duymaz. Yakınmalar genellikle uyum sınırının aşıldığı dönemde başlar.

Hangi kapakta ne tür bir sorun olduğu, derecesinin nasıl belirlendiği ve izlem aralıklarının neye göre kurulduğu kapak sorunlarının derecelendirilmesi sayfasında anlatılmıştır.

İleri dönemde kalbin pompalama düzeni de etkilenir. Bu geçişin nasıl izlendiği pompalama gücünün etkilenmesi sayfasında ele alınmıştır.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Üfürüm duyulduğunda izlenen sıra şöyledir.

Öykü. Yakınma var mı, varsa eforla mı geliyor? Geçirilmiş ateşli romatizma, doğumsal kalp hastalığı ya da ailede benzer bir tablo var mı?

Muayene. Sesin kalp döngüsündeki yeri, şiddeti, nereye iletildiği ve vücut durumuyla değişip değişmediği değerlendirilir. Nabız özellikleri ve bacaklardaki şişlik de buna girer.

Elektriksel kayıt. Ritim, iletim ve duvar kalınlaşmasına ait bulgular için elektrokardiyografi çekilir.

Görüntüleme. Ayırt etmede belirleyici basamak budur. Kapakların yapısı, açıklıkların genişliği, kaçağın derecesi ve kalbin kasılma gücü burada ölçülür. İncelemenin nasıl yapıldığı kalbin yapısının ölçülmesi sayfasında anlatılmıştır.

Kan tetkikleri. Kansızlık ve tiroit bozuklukları akış hızını artırdığı için bu başlıklar ayrıca gözden geçirilir.

Görüntüleme sonrası elinize geçen raporun satırlarını nasıl okuyacağınız rapordaki kapak satırları yazısında açıklanmıştır.

Eşlik eden belirtiler neden önemli?

Üfürümün kendisi tek başına ağırlık ölçüsü değildir. Değerlendirmenin aciliyetini belirleyen, yanındaki belirtilerdir.

Eforla artan nefes darlığı üzerinde durulması gereken ilk başlıktır. Kişi genellikle bu durumu yaş ya da kondisyon kaybına bağlar.

İkinci önemli başlık bayılmadır. Özellikle efor sırasında bayılma ya da bayılacak gibi olma duyusu, kapak darlıklarında öne alınması gereken bir bulgudur.

Üçüncü başlık çarpıntıdır. Kapak sorunları zamanla kulakçıkları genişleterek ritim bozukluklarına zemin hazırlayabilir.

Bu üç belirtiden biri üfürümle birlikte bulunuyorsa, inceleme "zamanı gelince" değil, kısa sürede planlanır.

Üfürüm saptanan kişi ne yapmalı?

Pratik yol şöyledir:

1. Raporu saklayın. Üfürümün ilk kez hangi tarihte duyulduğu, sonraki karşılaştırmalarda değer taşır.
2. Görüntüleme sonucunu isteyin. Rapor sizde dursun; sonraki başvurularda yanınızda getirin.
3. İzlem aralığını öğrenin. Masum olmayan üfürümlerde yineleme aralığı sorunun derecesine göre belirlenir.
4. Yeni yakınmayı bildirin. Nefes darlığı, bayılma ya da çarpıntı başladığında randevuyu beklemeyin.
5. Girişim öncesi haber verin. Diş çekimi ve cerrahi girişimler öncesinde kapak durumunuzu bildirin.
6. Kendi kendinize sonuç çıkarmayın. İnternetteki derece tabloları kişiye uyarlanamaz.

Ne zaman hemen başvurulur?

Aşağıdaki bulgular varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Efor sırasında bayılma ya da bilinç kaybı
• Göğüste baskı, sıkışma ya da kola, çeneye yayılan rahatsızlık
• Dinlenmekle geçmeyen, hızla artan nefes darlığı
• Gece nefes darlığıyla oturarak uyanma
• Durmayan ve çok hızlı seyreden çarpıntı
• Üfürümle birlikte süren yüksek ateş ve titreme

Bu bulgular yoksa doğru yaklaşım varsa eski raporlarınızı toplayıp randevu almaktır. Değerlendirme için iletişim sayfasındaki numarayı kullanabilirsiniz.